Oliegiganten BP, ExxonMobil en Shell boekten het afgelopen jaar als gevolg van de coronacrisis miljarden verlies. Op de achtergrond speelt een andere trend: de wereldeconomie heeft steeds minder olie nodig. Die ontwikkeling lijkt te versnellen.

Vroeger werd gedacht dat de mondiale olieproductie ooit zou pieken doordat olievelden uitgeput raken. In werkelijkheid komt de daling van de vraag eerder.

Voor oliebedrijven maakt dat veel verschil. Als olie schaars wordt, gaat de prijs omhoog. Als peak oil daarentegen wordt veroorzaakt door een zakkende vraag, dreigen oliebedrijven in een onderlinge concurrentiestrijd te belanden om een zo groot mogelijk marktaandeel te behouden. Lagere prijzen en wegvallende winsten zijn dan het vooruitzicht.

Om investeerders gerust te stellen hebben oliebedrijven er een belang bij de piek zo ver mogelijk in de toekomst te schetsen. Maar de meest radicale voorspelling is juist gebaseerd op statistieken van een van de grootste olieconcerns: de piek in de olievraag zou al achter ons liggen, bleek vorig jaar uit een analyse van cijfers van BP. De olievraag zou dit decennium wereldwijd met 10 procent dalen, en het daaropvolgende decennium mogelijk zelfs halveren.

'Piek in mondiale olievraag komt eerder vroeger dan later'

Het gezaghebbende Internationaal Energie Agentschap (IEA) is conservatiever, maar tekent ook geen eindeloos vergezicht meer voor de olie-industrie: het verwacht de piek rond 2030. Zo lopen de cijfers verder uiteen, afhankelijk van de bron die wordt gehanteerd.

"Er zijn veel verschillende modellen en schattingen", zegt de Amerikaanse energie-expert Fereidoon Sioshansi tegen NU.nl. "En aangezien die allemaal andere aannames hanteren, kun je niet zomaar zeggen dat de ene goed is en de andere fout."

"Maar mijn persoonlijke indruk is dat de piek in de wereldwijde vraag naar olie eerder sneller dan later zal komen - in lijn met de analyse van BP vorig jaar."

Sioshansi onderzocht in 2019 samen met een collega van de Queensland University of Technology de invloed van milieumaatregelen op de piek in de olievraag. Ze concludeerden toen dat elektrisch wegvervoer wereldwijd exponentieel groeit en dat piekolie eerder zal optreden dan verwacht als die trend doorzet. Ook brandstofbesparende maatregelen remmen de olievraag.

CO2-neutraal in 2050 en 'elektrificatie' op kortere termijn

Sinds de publicatie van het onderzoek en de analyse van BP is er nog een aantal versterkende ontwikkelingen gaande in de wereld. Ten eerste houdt de coronacrisis langer aan, met ook in 2021 minder weg- en vliegverkeer en dus minder behoefte aan olie.

Belangrijker is een nieuwe groene politieke golf die over de wereld gaat. In amper een jaar tijd hebben circa honderd landen zich ten doel gesteld rond 2050 CO2-neutraal te willen zijn. Dat betekent voor het gebruik van alle fossiele brandstoffen (dus ook olie) een scherp dalende lijn over de komende dertig jaar.

In de aanloop naar de VN-klimaattop in Glasgow werken landen bovendien aan ambitieuzere klimaatdoelen voor de korte termijn, tot 2030. De Europese Unie, China en het Verenigd Koninkrijk hebben hun 2030-doelen al aangescherpt en willen elektrisch vervoer verder stimuleren.

De klimaatplannen van de Amerikaanse president Joe Biden zijn minimaal zo ambitieus. Biden wil dat 's werelds grootste economie al in 2035 een volledig CO2-neutrale elektriciteitsvoorziening heeft. Ook moeten er ruim een half miljoen openbare laadstations komen en moeten alle voertuigen van de Amerikaanse overheid elektrisch worden. Nu zijn dat er 645.000, die jaarlijks bijna 1,5 miljard liter olie en diesel verbranden. De Amerikaanse auto-industrie moet de elektrische vervangers zelf produceren.

Investeerders komen onder druk om zich terug te trekken

Wat betekenen de hogere klimaatambities voor de olievraag? "Landen die 70 procent van het wereld-bbp vertegenwoordigen hebben tot doel om CO2-neutraal te worden", zegt Sioshansi. "En wat nog belangrijker is: dit brengt investeerders onder grote druk om zich terug te trekken uit fossiele brandstoffen. Dat zal de komende tien jaar enorme gevolgen hebben."

"En ondertussen hebben het IEA en anderen grote moeite om de ontwikkelingen bij te benen. Alle ouderwetse modellen onderschatten het tempo van verandering."