In tijden van crisis moet je niet bezuinigen, maar juist investeren. En daarbij moet je zeker niet krampachtig kijken naar de overheidsfinanciën, vindt econoom Bas Jacobs. Bij de vorige crisis deed het toenmalige kabinet dat wel, maar de budgettaire orthodoxie die Nederland jarenlang in zijn greep had, was al losgelaten en nu is dat voor iedereen zichtbaar.

"De overheidsfinanciën werden tijdens de vorige crisis gezien als het grootste probleem. Maar die waren niet de oorzaak, maar een symptoom", zegt hoogleraar economie en overheidsfinanciën Jacobs van de Erasmus School of Economics woensdag in reactie op de plannen die op Prinsjesdag zijn gepresenteerd.

Het kabinet dacht destijds dat erger kon worden voorkomen als de overheidsfinanciën op orde werden gebracht. Jacobs spreekt echter van een "misdiagnose". "Als toen niet zo rigoureus was bezuinigd en belastingen waren verhoogd, hadden we er veel beter voor gestaan." Volgens de hoogleraar is de krampachtige focus van de politiek op de overheidsfinanciën bij de vorige verkiezingen al losgelaten.

"In de verkiezingsprogramma's van 2017 was al duidelijk dat de politiek de teugels liet vieren." Dat is volgens Jacobs nauwelijks opgepikt in de publieke opinie. "Als een crisis ophoudt, is de belangstelling voor de overheidsfinanciën kennelijk weg."

Het groeifonds is 'geld op zoek naar een bestemming'

Nu we in een nieuwe crisis zitten, is er opnieuw aandacht voor. Het kabinet laat duidelijk weten dat de zakken diep genoeg zijn en dat het nu geen probleem is om het begrotingstekort en de staatsschuld te laten oplopen door te investeren en belastingen juist te verlagen. "Dat is goed economisch beleid. Zeker ook om te investeren nu de rente zo laag is."

Van het Nationaal Groeifonds dat het kabinet in het leven heeft geroepen, is de hoogleraar geen fan. "Dan creëer je geld dat op zoek gaat naar een bestemming. Beter had de overheid direct 20 miljard euro kunnen investeren in infrastructuur, het onderwijs, innovatie en de klimaattransitie. Die urgentie is onverminderd groot."

Ook bij een tweede golf blijven de wetten van Keynes gelden

Op dat vlak doet het kabinet het volgens Jacobs niet goed. Maar hij en volgens hem ook het grootste deel van zijn collega-economen steunen het huidige beleid verder wel. Het stoort hem wel dat in de publieke opinie opnieuw de focus op de overheidsfinanciën wordt gelegd met frasen als het "neerleggen van de rekening bij volgende generaties".

Jacobs: "De betaalbaarheid van de staatsschuld is geen enkel probleem. Bij ongewijzigd beleid loopt het begrotingstekort terug tot 1,7 procent van het bbp in 2025. De staatsschuld zal bij de huidige lage rente en een normale economische groei op lange termijn uitkomen rond de 60 procent van het bbp. Precies wat in het Verdrag van Maastricht is afgesproken."

Uiteraard plaatst ook Jacobs de kanttekening dat er geen tweede golf moet komen, want dan zullen de overheidsfinanciën verslechteren. Maar ook dan blijven volgens hem de economische wetten van John Maynard Keynes gelden. "Zelfs dan moet de overheid niet op de rem gaan staan."