Het CBS meldt donderdag dat het aantal verleende nieuwbouwvergunningen in het tweede kwartaal verder is gedaald, tot het laagste aantal in drie jaar tijd. Ook is het vertrouwen afgenomen en gingen meer bedrijven failliet. Gaat het vanaf nu bergafwaarts?

Wat is er precies aan de hand?

We pakken de cijfers er even bij. In april, mei en juni van dit jaar kwamen er opgeteld 12.800 vergunningen bij, wat ruim 14 procent minder is dan in dezelfde periode een jaar eerder. Toen lag het aantal nog op 14.900.

Het ondernemersvertrouwen in de bouwsector daalde ook, en het aantal faillissementen was 17 procent hoger dan in het tweede kwartaal van 2018. Het aantal faillissementen neemt nu al vier kwartalen op rij toe, aldus het CBS.

Hoe komt het dat het aantal vergunningen zo is gedaald?

"Aan de ene kant zat dat eraan te komen", zegt woningmarkteconoom Mirjam Bani van ING. "Na de crisis werden de gemakkelijke bouwprojecten snel goedgekeurd, en konden die ook snel worden gerealiseerd. Inmiddels zijn we bij de moeilijkere projecten aangekomen, met complexere procedures."

Dat onderschrijft Maurice van Sante, econoom bouw- en vastgoedsector van ING. "Deze ingewikkeldere projecten duren langer. Het zijn vaak binnenstedelijke plannen, waarbij bestaande bouw betrokken is, en waarbij verschillende eigenaren en buurtbewoners inspraak hebben. Vooral dat aanlooptraject is lang, en dan moet er nog gebouwd worden."

Hoe zit het met de andere problemen in de bouw?

Allereerst is al langer bekend dat de bouwsector momenteel met behoorlijke personeelstekorten kampt. BNR meldde onlangs nog dat dit, in combinatie met de groeiende vraag naar nieuwe woningen, een opstapeling van werk veroorzaakt dat op de plank blijft liggen. Er zou inmiddels voor meer dan een jaar aan werk zijn dat nog niet is opgepakt.

"Het personeelstekort vertraagt de bouwwerkzaamheden", verduidelijkt Van Sante. Toch moeten we volgens hem niet vergeten dat de bedrijven wel nog steeds bouwen en groeien. "Dit neemt nu misschien iets af, maar de sector had de afgelopen jaren dan ook enorm hoge groeicijfers. Die kunnen ze niet eindeloos vasthouden. Juist dat ze nu op de top zitten, verklaart deels het grote personeelstekort."

“Ook in een tijd dat het 'hosanna' is, gaan er bedrijven failliet.”
Maurice van Sante, econoom

Ook stelt de econoom dat het aantal faillissementen te overzien is. In het tweede kwartaal van 2019 nam het aantal bedrijven dat omviel toe tot 110, waarmee het voor de vierde maand op rij steeg. Van Sante: "Als je dat vergelijkt met de crisistijd, is dat nog steeds een laag niveau. In 2013 waren het per kwartaal nog meer dan vierhonderd."

"Dat het ietsje hoger is, is nog niet iets om de noodklok te luiden: faillissementen heb je altijd, door slecht management of gewoon domme pech bij een bepaald project. Ook in een tijd dat het een en al 'hosanna' is, gaan er bedrijven failliet."

En het ondernemersvertrouwen dan? Bij de start van het tweede kwartaal scoorde het 27,8 punten, aan het begin van het derde kwartaal bedroeg het nog 20,6 punten. "Dat is nog steeds een hoog niveau, en nog steeds positief", nuanceert Van Sante. "En bedenk wel: op het dieptepunt van de crisis was het -43 punten. Een behoorlijk verschil dus met nu."

Wat zijn de gevolgen van alle dingen die in de bouw spelen?

Volgens het CBS is het aantal afgegeven nieuwbouwvergunningen een indicator voor het aantal huizen dat er in de toekomst bij komt. Minder vergunningen betekent dus ook minder nieuwe woningen over twee tot drie jaar.

"Het is inderdaad zeker van invloed op de woningvoorraad en de woningprijzen. Het aanbod blijft achter op de vraag", zegt Bani. "We spreken overigens niet over een algemeen woningtekort, omdat het vooral gaat over krapte in de Randstadregio, in steden als Amsterdam."

“Het woningtekort blijft ongeveer gelijk.”
Maurice van Sante, econoom

Nederland heeft als doel 75.000 woningen per jaar bij te bouwen, maar stevent dit jaar volgens Van Sante eerder af op zo'n 65.000. "Dat is jammer, want de vraag is hoog. De oplossing daarvoor is om de voorraad uit te breiden, en dat stopt op deze manier een beetje. Het tekort blijft ongeveer gelijk."

Of de woningprijzen hierdoor nog verder omhoog zullen schieten? De bouweconoom denkt dat dat meevalt. "Het gaat natuurlijk niet helpen dat er minder huizen bij komen, maar woningprijzen hangen ook samen met veel andere factoren zoals vertrouwen en sentiment."