Het Nederlandse stikstofbeleid is in strijd met Europese natuurwetgeving, heeft de Raad van State woensdag geoordeeld. De uitspraak van de hoogste bestuursrechter kan ingrijpende gevolgen hebben voor bouwprojecten in de buurt van natuurgebieden.

Vergunningen voor veehouderijen, wegen en bedrijventerreinen mogen vanaf nu niet meer worden afgegeven op basis van de huidige stikstofregels.

Te hoge concentraties stikstof zijn schadelijk voor de natuur en de gezondheid. Door een overdaad aan stikstof gaan bepaalde plantensoorten sneller groeien, maar komen andere juist in de verdrukking.

Voor een tiental veehouderijen betekent de uitspraak dat hun natuurvergunning direct ongeldig is. Er volgen nog veel meer rechtszaken waarin het zogeheten Programma Aanpak Stikstof (PAS) een rol speelt: alleen al bij de Raad van State gaat het nog om zo'n 180 zaken.

Aanleg van wegen of boerderijen hangt af van vergunningen

Op basis van het PAS gaven overheden toestemming voor allerlei activiteiten waarbij stikstof wordt uitgestoten. Bijvoorbeeld voor de aanleg van een weg of de bouw van een veehouderij.

Het uitgangspunt was dat een vergunning wordt verleend als er maatregelen worden genomen om schade aan de natuur in te perken. Bij de bouw van stallen betekent dit bijvoorbeeld dat de stikstofrijke lucht de stal gezuiverd moet verlaten. Het probleem met die aanpak is dat vooraf helemaal niet vaststaat of de maatregelen ook werken.

De PAS-vergunningen moeten worden afgegeven voor bouwprojecten en boerderijen in de buurt van beschermde natuurgebieden, zogenoemde Natura 2000-gebieden.

Biesbosch en Oostvaardersplassen zijn beschermde gebieden

Nederland kent meer dan 160 Natura 2000-gebieden, zoals de Waddenzee, het Fochteloërveen, de Oosterschelde, de Biesbosch en de Oostvaardersplassen.

Volgens de Europese regels moeten bepaalde diersoorten in deze gebieden beschermd worden om zo de biodiversiteit in dat gebied te behouden.

De Biesbosch, dat ook een Natura 2000-gebied is. (Foto: Sanoma Media)

Eerdere uitspraak van Europees Hof wordt bevestigd

De Raad van State oordeelde woensdag dat de criteria voor het verlenen van vergunningen niet stroken met de Europese wetgeving en de vergunningen daarom niet meer op basis van het PAS mogen worden verleend.

De uitspraak in de zaak, die was aangespannen door diverse natuurorganisaties, komt niet als een verrassing. De Raad van State had het Europees Hof van Justitie om een oordeel gevraagd over het stikstofbeleid. Ook het Hof besliste in het nadeel van de Nederlandse overheid.

Milieudefensie noemt de uitspraak "goed nieuws voor de natuur, het klimaat en onze gezondheid". De organisatie roept de overheid op "niet weer nieuwe trucs te bedenken om Europese regels te omzeilen".

De Oosterschelde is een van de ruim 160 Natura 2000-gebieden in Nederland. (Foto: NU.nl/Nella Padmos)

Stikstofbeleid vormt obstakel bij grote snelwegprojecten

Het stikstofbeleid speelt een rol in diverse rechtszaken over grote projecten op snelwegen. Het gaat onder meer om de verbreding van de A27 en de A12 op de ring van Utrecht, het verbreden en doortrekken van de A15 en de A12 bij Arnhem en geplande aansluitingen op de A9 bij Heiloo en Castricum.

Greenpeace noemt de vernietiging van het Nederlandse stikstofbeleid door de Raad van State "baanbrekend". Volgens de organisatie is een "serieuze verduurzaming van de landbouw" door de uitspraak onvermijdelijk. Greenpeace concludeert op basis van de uitspraak van de hoogste bestuursrechter dat de veestapel nu wel zal moeten krimpen. De veehouderij stoot in de vorm van ammoniak de meeste stikstof uit.