DEN HAAG - De historisch hoge prijzen die automobilisten momenteel moeten betalen voor benzines, hebben direct te maken met de orkaan Katrina. Haar verwoestende kracht veroorzaakte forse schade aan olieplatforms in de Golf van Mexico, raffinaderijen en pijpleidingen aan de Amerikaanse kust.

Vooral het uitvallen van raffinage- en transportcapaciteit heeft er voor gezorgd dat de prijzen op de internationale productmarkten tot astronomische hoogten zijn gestegen. De recordprijzen van ruwe olie helpen ook niet, maar hun effect op de recente onstuimige prijsontwikkeling aan de pomp is volgens een deskundige van Shell minder sterk.

Spaarzaam

Het einde van de prijsstijgingen lijkt nog niet in zicht, ondanks de sussende woorden van Bush. De Amerikaanse president zei donderdag dat Katrina de energievoorziening in de Verenigde Staten slechts tijdelijk heeft verstoord. Hij riep zijn landgenoten op spaarzaam te zijn met brandstoffen.

Maar de prijsontwikkelingen op internationale markten laten juist zien dat de vraag naar benzines vanuit de VS sterk toeneemt, onder meer omdat hulpdiensten een grote behoefte hebben aan brandstof om hun taken in het rampgebied uit te voeren.

Prijsexplosies

Door het verminderde aanbod, is er sprake van ware prijsexplosies. In de periode januari-augustus deed benzine per ton (1000 liter) gemiddeld nog 480 dollar op de internationale productmarkten. Momenteel liggen de prijzen boven de 800 dollar per ton.

Deze prijsstijgingen worden doorberekend aan de consumenten, omdat de benzinemaatschappijen hun hogere inkoopkosten compenseren. In Nederland hebben de grootste benzinemaatschappijen Shell, BP, Esso, Texaco en Total hun adviesprijzen de afgelopen dagen omhoog geschroefd.

Shell

Marktleider Shell verhoogde vrijdag voor de vierde keer in een week zijn adviesprijzen voor benzines met 3,6 cent naar 1,515 euro voor een liter ongelood en 1,569 euro voor super.

Volgens UnitedConsumers was de gemiddelde landelijke adviesprijs vrijdag op 1,523 euro voor euro ongelood en 1,577 euro voor super. De organisatie houdt op zijn website dagelijks de adviesprijzen van de vijf grootste maatschappijen bij en berekent het gemiddelde.

Protest

Via www.unitedconsumers.com/protest kunnen automobilisten hun proteststem uitbrengen tegen de hoge benzine. De proteststemmen zullen voor prinsjesdag aan minister Zalm worden overhandigd.

Belastingregime

Wereldwijd zijn automobilisten zijn dezer dagen veel duurder uit aan de pomp dan vóór Katrina. Dat de prijzen niettemin per land verschillen heeft onder meer te maken met het geldende belastingregime. In Nederland vloeit ongeveer 90 cent per getankte liter benzine naar de schatkist.

Maatregelen

Inmiddels heeft de Amerikaanse regering maatregelen genomen om de tekorten aan te vullen. De strategische oliereserve in de VS wordt aangesproken en de beperkingen die gelden voor buitenlandse tankers om olie af te leveren in Amerikaanse havens worden tijdelijk opgeheven.

Of dit op korte termijn zal leiden tot lagere prijzen aan de pomp, valt niet te voorspellen, zeggen deskundigen.

Hulp

Nederland helpt de Verenigde Staten om de olietekorten die door orkaan Katrina zijn ontstaan aan te zuiveren. Het doet dat als lid van het Internationale Energie Agentschap, dat vrijdag aankondigde de VS te hulp te schieten. Een aanzienlijk deel van de olieproductie daar is deze week stil komen te liggen door beschadigingen aan olieplatforms.

Het IEA is een groep van 26 geïndustrialiseerde landen die bij crises zoals in de VS in actie kan komen, zodat de internationale oliemarkt niet verstoord raakt. Het bureau maakte vrijdag bekend dat al zijn aangesloten leden olie uit hun reserves beschikbaar zullen stellen. Het gaat om een hoeveelheid die overeenkomt met 60 miljoen vaten over een periode van een maand.

Voorraad

Het bestuur van de IEA praat binnen twee weken over de situatie op de oliemarkt en het effect van de maatregel. De landen van het in Parijs gevestigde IEA beschikken samen over een voorraad van 4,1 miljard vaten. De strategische olievoorraad van Nederland omvat 4,8 miljoen ton olie ofwel 35 miljoen vaten. Dat moet genoeg zijn om Nederland bij een oliecrisis negentig dagen draaiende te houden.

Nederland zal in totaal 100.000 ton olie doneren, op korte termijn biedt Nederland circa 30.000 vaten per dag aan de oliemarkt aan. Daarover zal het Centraal Orgaan Voorraadvorming Aardolieprodukten (COVA), dat de strategische voorraad waarborgt, overleg voeren met bedrijven in de oliesector. De strategische voorraad wordt gefinancierd uit een heffing op olieproducten.

Noodsituatie

De Duitse bondskanselier Schröder zei eerder positief te zullen reageren op een verzoek van het IEA. Het IEA maakt een besluit in de regel pas bekend nadat de 26 aangesloten landen zijn geconsulteerd. De laatste keer dat het IEA ingreep bij een noodsituatie was tijdens de Golfoorlog in 1991.

Het vooruitzicht dat de VS op buitenlandse hulp kunnen rekenen leidde op de termijnmarkten tot een daling van de olieprijs. In New York daalde het toonaangevende termijncontract voor ruwe olie met bijna 2 dollar tot 67,65 dollar. Eerder deze week werd nog een record genoteerd van 70,85 dollar. Het termijncontract voor levering in oktober van een vat Brent-olie uit de Noordzee ging 1,31 dollar omlaag tot 66,41 dollar.

Schade

Diverse olieplatforms in de Golf van Mexico en raffinaderijen in de VS hebben door Katrina grote schade opgelopen. Het zal nog maanden duren voordat de schade is hersteld. De Verenigde Staten besloten eerder deze week hun eigen strategische oliereserves aan te spreken om de tekorten op te vangen. Volgende week komen er nog eens dertig miljoen vaten bij, aldus het Amerikaanse ministerie van Energie.

De toezegging van bondskanselier Schröder om mee te helpen is belangrijk omdat de Duitsers de grootste olievoorraden hebben. De buitenlandcoördinator van de Europese Unie, Javier Solana, verklaarde dat de EU de VS wil helpen