Het consumentenvertrouwen liet in januari de grootste daling in ruim zeven jaar zien. De stemming onder consumenten daalde met 8 punten naar 1, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) dinsdag. Wat zegt dat nu eigenlijk? En is het reden tot paniek?

De stand van 1 ligt nog wel boven het gemiddelde van de afgelopen twintig jaar; dat is namelijk -3. In januari 2000 werd met 36 het hoogste niveau ooit bereikt, in maart 2013 het voorlopige dieptepunt (-41).

Het is de zesde daling van het consumentenvertrouwen op rij. In augustus 2018 kwam de indicator nog uit op 21. Consumenten oordeelden in januari een stuk minder positief over het economische klimaat. Ook hun koopbereidheid schatten zij laag in.

Voorspellende waarde voor de consumptie

"Het consumentenvertrouwen heeft een redelijk voorspellende waarde voor de consumptie van huishoudens, over een lange periode bekeken", zegt macro-econoom Nederland Marcel Klok van ING. "Maar ook andere factoren spelen mee, zoals de arbeidsmarkt en het vermogen van consumenten."

De consumptie van huishoudens draagt ongeveer een derde bij aan het bruto binnenlands product (bbp) van Nederland. De consumptie nam afgelopen november met 2 procent toe ten opzichte van een jaar geleden. Maar dat is maanden geleden.

Volgens het CBS zijn de omstandigheden voor de consumptie in januari minder gunstig dan in november.

"Huishoudens geven nog steeds meer uit, maar het groeit in een wat lager tempo. Dat zie je eigenlijk ook in de economie als geheel momenteel", zegt Klok. "Consumenten lezen van alles over de wereldeconomie, de Brexit en de handelsoorlog en worden wat voorzichtiger. Daarnaast hebben de aandelenkoersen een slecht jaar gehad, wordt energie duurder en is de btw omhooggegaan."

Consumentenvertrouwen bestaat uit vijf deelindicatoren

Het cijfer dat het consumentenvertrouwen weergeeft, bestaat uit vijf deelindicatoren. Consumenten worden gevraagd naar hun oordeel over hun eigen financiële situatie in de afgelopen twaalf maanden en hun financiële situatie in de komende twaalf maanden.

Ook vraagt het CBS of ze het een goed moment vinden om grote aankopen te doen en wat ze vinden van de economische situatie in de afgelopen twaalf maanden en in de komende twaalf maanden.

'Ik kan niet echt duiden wat mensen bezielt'

Hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen van het CBS vindt het een lastige kwestie. "Enerzijds kun je zeggen: het consumentenvertrouwen loopt voorop in de conjunctuur, dus deze daling is geen goed nieuws. Aan de andere kant is het producentenvertrouwen, ook zo'n indicator met voorspellende waarde, juist iets opgelopen. En de economie blijft groeien, is de verwachting."

"Ik kan niet echt duiden wat mensen bezielt. Het consumentenvertrouwen is in een half jaar tijd met 20 punten gedaald, maar het gaat goed met de werkgelegenheid, er valt meer uit te geven", zegt Van Mulligen.

De econoom wijst er ook op dat het vertrouwen in de eigen financiële situatie voor het eerst in jaren negatief is. "Het is ook een psychologisch effect; mensen zijn alerter op dingen die negatief zijn dan op de dingen die beter uitpakken. Nederlanders zijn wat aarzelend over de lastenverzwaringen."

Minder gunstige tijd voor grote aankopen

De deelindicator koopbereidheid daalde van 3 in december naar -1 in januari, wat betekent dat er iets meer pessimisten dan optimisten zijn. Ook vinden consumenten het een minder gunstige tijd om grote aankopen te doen.

Volgens Klok van ING is het consumentenvertrouwen een van de nuttige indicatoren bij het opsporen van omslagpunten in de economie. "Het is een vroege indicator, dus we hechten er waarde aan."

Toch is er volgens Klok geen reden om aan te nemen dat het consumentenvertrouwen heel hard naar beneden zal blijven gaan. "De economie draait goed, de arbeidsmarkt ook, maar er kan altijd iets gebeuren waardoor mensen opeens bang worden. En dat zie je terug in het consumentenvertrouwen."