Volgens onderzoekers wordt er jaarlijks voor zo'n 16 miljard euro witgewassen. Het geld zou voor 90 procent van drugshandel en fraude afkomstig zijn.

De onderzoekers van de Universiteit Utrecht (UU) waarschuwen maandag in Trouw dat fraude toeneemt en dat de onder- en bovenwereld met elkaar verweven raken. Het onderzoek werd gedaan in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC).

Door cijfers over de omvang van criminaliteit en witwasstromen tussen landen samen te voegen met andere data, werd een schatting van het totale bedrag gemaakt.

Eigenlijk geldt het bedrag van 16 miljard euro voor 2014, omdat slechts tot en met dat jaar criminaliteitscijfers bekend zijn. Er zou echter weinig veranderd zijn, denken de onderzoekers.

Witwasstromen tussen landen werden ook onder de loep genomen. Zo zou 9,1 miljard euro van het totaal uit het buitenland komen.

Verstrengeling van boven- en onderwereld

Witwassen, het uitgeven van crimineel verdiend geld in de bovenwereld, ondermijnt volgens de projectleider van het onderzoek de economie. "De corruptie stijgt. Je krijgt een andere manier van samenleven, omdat de onder- en bovenwereld met elkaar verstrengeld raken", aldus hoogleraar Brigitte Unger.

Die verstrengeling is volgens onderzoekers bijvoorbeeld te zien aan de wijze waarop financieel adviseurs worden ingezet. Zo zou het gemakkelijk zijn om mensen te vinden die willen meewerken aan constructies die in feite dubieus zijn.

De laatste keer dat er een inschatting van witwaspraktijken werd gemaakt, was in 2004. Toen kwam het op 18,5 miljard euro. Op basis van alle cijfers die nu bekend zijn, geldt inmiddels voor 2004 bovendien een lagere schatting van 13 miljard euro.

De onderzoekers benadrukken dat het in beide gevallen om een schatting met foutmarge gaat, en dus dat het niet precies duidelijk is of er een toename of afname te zien is.

"De omvang is relatief gezien gelijk gebleven de afgelopen tien jaar, ongeveer 2,5 procent van het bruto binnenlands product", voegt Unger toe.

Nadruk op toenemende fraude is belangrijk

Het onderzoek moet aanknopingspunten bieden om anti-witwasbeleid te verbeteren. Nu zou zwart geld nog vaak gemakkelijk de economie binnenkomen. Vooral fraude zou meer aandacht verdienen, stelt onderzoeker Joras Ferwerda tegen de krant.

Dat neemt namelijk toe, terwijl criminaliteit daalt. Fraude zou lastiger zijn, omdat het "specialistisch en tijdrovend onderzoek" vergt.