De Saoedische investeerdersconferentie Future Investment Initiative (FII), ook wel 'Davos in de woestijn' genoemd, gaat dinsdag in Riyad van start. Een behoorlijk aantal bezoekers heeft echter al afgezegd vanwege de dood van de kritische journalist Jamal Khashoggi. Wat voor economische gevolgen heeft dit?

Christine Lagarde van het IMF, Virgin-ondernemer Richard Branson, Jamie Dimon van JPMorgan Chase; de lijst met hooggeplaatste afzeggers werd afgelopen week langer en langer.

Ook onze eigen minister van Financiën, Wopke Hoekstra, haakte af vanwege de "onduidelijkheid" over het lot van de journalist en de rol van Saoedi-Arabië in deze zaak. De handelsmissie onder leiding van minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel) van november werd ook afgeblazen.

Nadat NU.nl vroeg naar het doel van de boycot, verwees een woordvoerder naar een brief van minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken). Hij schreef afgelopen donderdag dat Nederland de komende tijd moet bekijken hoe de "dialoog" met het land voortgezet kan worden, maar dan wel "op basis van de ontwikkelingen ten aanzien van Jamal Khashoggi en de interne mensenrechtensituatie".

Het is vooral een westerse boycot. Oliebedrijf Total is gewoon van de partij, Russiche bedrijven zijn aanwezig en ook topmensen van Aziatische bedrijven verschijnen dinsdag in Riyad.

Slecht voor het imago

Het afhaken van de verschillende landen en bedrijven heeft volgens politicoloog en Midden-Oostenexpert Peyman Jafari van de Universiteit van Amsterdam (UvA) in elk geval twee effecten op Saoedi-Arabië. "Ten eerste zijn al die afhakende partijen slecht voor het imago van het land. Daarnaast is het een slecht teken voor het grote economische plan dat er ligt voor 2030. Er zal immers ook simpelweg minder geld binnenkomen. Het valt nog te bezien hoe dat voor de lange termijn uitpakt."

Midden-Oostendeskundige Paul Aarts, die meerdere malen over de Saoedische economie publiceerde, denkt dat het land dit uiteindelijk wel kan hebben, maar zegt ook dat dit moet worden gezien als een enorme klap: "Wat hier aan de hand is, noemen we een afbreukrisico. Mohammed Bin Salman heeft zo ontzettend hoog ingezet en zo veel beloofd. Zo'n groot succes als de conferentie vorig jaar was, zo snel brokkelt het nu af."

Het hart van de Arabische wereld

Het economische plan voor 2030 moet van Saoedi-Arabië "het hart van de Arabische en islamitische wereld, de investeringskrachtcentrale en de hub die drie continenten met elkaar verbindt" maken, valt te lezen op een officiële website van de Saoedische overheid. Dit moet onder meer bereikt worden door olie niet langer als hoofdinkomstenbron te gebruiken. En precies daar komt een evenement als FII om de hoek kijken.

Jafari: "Investeerders zien nu meer risico in een investering in het land. Het is natuurlijk al een tijd onrustig, met een oorlog die maar door blijft gaan, veel mensenrechtenschendingen en een instabiele elite die in een machtsstrijd verwikkeld is."

Maar het zijn niet alleen de beloftes aan investeerders die in gevaar komen, zegt Aarts. "Mohammed Bin Salman heeft een stap gezet om de economie te verbreden, ook met de werkgelegenheid op het oog. De gouden tijden voor de gemiddelde Saoediër zijn al decennia voorbij. Er is in Saoedi-Arabië een hoge werkloosheid, zeker onder vrouwen. Als deze mensen nu nog minder uitzicht krijgen op een baan en inkomen, vormt dat een groot politiek risico."

De moord is niet meer te ontkennen

Tot nu toe kon het land ongestraft mensenrechten schenden. "Maar het is mogelijk dat de moord op de journalist de druppel is. De gebeurtenis is niet meer te ontkennen en wordt nog steeds breed uitgemeten in de media. De onkritische houding van bedrijven en overheden is daarmee niet meer houdbaar, want die straalt nu op hen af."

Het kan zijn dat de partijen die nog wel naar het investeerdersevenement gaan, worden gelokt met extra lucratieve deals, denkt Jafari. "Zij zijn er niet toevallig. Aan hen is misschien zelfs al van te voren iets beloofd. Maar wie wel komt, staat natuurlijk wel negatief in de spotlights. En voor Saoedi-Arabië zal de winst vermoedelijk mager zijn."