Wim Boonstra, oud-hoofdeconoom bij de Rabobank en hoogleraar monetaire economie, zegt dat de gevolgen van het economisch beleid van de Amerikaanse president Donald Trump rampzalig zullen zijn. Volgens hem zijn de Amerikaanse overheidsfinanciën aan het ontsporen.

Trump heeft eind 2017 een flinke belastingverlaging voor particulieren en bedrijven doorgevoerd. Maar de uitgaven zijn daar niet op aangepast en het begrotingstekort staat uit te komen op maar liefst 5 tot 5,5 procent van het bruto binnenlands product. Dit is een van de hoogste tekorten ooit van de Amerikaanse regering in vredestijd.

Boonstra zegt tegen NU.nl te verwachten dat de Amerikaanse staatsschuld zal groeien naar "Italiaanse proporties". "Het tekort 'will be huge', om het in Trumpiaanse termen uit te leggen." Tegelijk zal de belastingverlaging volgens de econoom geen enkel positief effect op de conjunctuur hebben.

"En Amerika heeft al een groot overheidstekort. Ze hebben een oplopende staatsschuld. Ze hebben al een ongelofelijk ongedekte claim naar de toekomst. Dat gaat alleen maar erger worden."

Staatsschuld VS in tien jaar tijd fors gestegen

De Verenigde Staten hadden eind 2017 een staatsschuld van 105 procent van de economie. Vooral na de financiële crisis steeg de verhouding staatsschuld tot de economie flink. Tussen medio 2001 en medio 2007 nam dit percentage maar licht toe van 55 procent naar 62 procent. In de zes jaar daarna steeg het cijfer door de financiële crisis met de helft naar 99 procent.

Nu de economie weer op volle toeren draait, heeft de Amerikaanse overheid alle kans om de schuld te verlagen, maar die kans wordt onbenut gelaten. Zo heeft het Internationaal Monetaire Fonds (IMF) voorspeld dat de Amerikaanse staatsschuld met ongewijzigd beleid als enige van de ontwikkelde economieën zal stijgen.

Volgens Boonstra zou een crisis kunnen ontstaan wanneer de overheidstekorten oplopen en er een moment komt dat investeerders het vertrouwen verliezen en hun dollar verkopen. Die dalende dollar betekent dat investeringen in dollars automatisch minder waard worden. "Iedere crisis begint met een daling van de dollar. Dat zal straks ook weer zo zijn. En dan betaalt de hele wereld de rekening."

'Dollar heeft heel speciale positie'

Hij maakt de vergelijking met de financiële crisis van 2008 en 2009. "De vorige crisis draaide om Amerikaans schuldpapier dat over de hele wereld was verspreid en dat waardeloos bleek te zijn. Toen ging het systeem plat en bleek ook hoe kwetsbaar het systeem was."

"De dollar heeft een heel speciale positie in de wereldeconomie. Amerikanen kunnen onbeperkt dollars creëren zolang de rest van de wereld denkt dat de dollar een goede belegging is. Wisselkoersrisico is iets voor de rest van de wereld, niet voor Amerikanen. En het is zelfs zo dat als de dollar flink in waarde zakt, de schuld van de Amerikanen vrolijk meezakt."

Boonstra publiceerde onlangs het boek Geld – Wat is het, wat doet het, waar komt het vandaan? en hij hoopt hiermee monetaire economie iets inzichtelijker te maken voor het grote publiek. Na de crisis en enorme bedragen die centrale banken hebben geïnvesteerd in de economie, werd het onderwerp opeens erg actueel.

Aan die speciale maatregelen komt in Europa vanaf volgend jaar deels een einde. De Europese Centrale Bank (ECB) zal dan naar verwachting stoppen met het opkopen van extra obligaties. Een definitief einde is nog wel ver weg. Zo blijft de centrale bank nog langere tijd aflopende obligaties herinvesteren. Volgens Boonstra zou de ECB er goed aan doen nu al een start te maken met het laten aflopen van obligaties.

Europese begrotingsafspraken zorgen voor voet op de rem

Dat het zo lang duurde voordat de economie weer kon worden aangezwengeld, wijt Boonstra voor een deel aan de bezuinigingen die Europese overheden moesten doorvoeren. "Als wij in Europa in 2015 hadden gezegd: we gooien 1.000 miljard euro in infrastructuur, snel internet en snelwegen waar ze nodig zijn, dan hadden we de economie direct een grote boost gegeven." Maar door Europese begrotingsafspraken, konden de overheden dat niet.

Het beleid van de ECB zorgde ervoor dat rentes naar beneden gingen en geld lenen goedkoper werd, maar dit stimuleert de economie alleen als mensen willen lenen. "Als er geen vertrouwen is, kun je pompen tot je een ons weegt, maar gebeurt er niks."

"Dus terwijl de geldhoeveelheid toenam, groeiden de overheidsuitgaven niet. Het is een beetje te vergelijken met een auto waarbij je tegelijkertijd met je rechtervoet hard op het gaspedaal staat en met je linkervoet op de rem. Het maakt een boel lawaai, hij komt nauwelijks vooruit en het is niet goed voor je auto."