Luchtvaartmaatschappij KLM neemt zaterdag afscheid van de laatste Fokker 70. Daarmee komt er een einde aan een samenwerking die 97 jaar heeft geduurd.

Speciaal voor de gelegenheid is de staart van de laatste Fokker 70, met de registratie PH-KZU, voorzien van de beeltenis van grondlegger Anthony Fokker. Op de romp is 'Thank you' geschreven, met daarbij het logo van Fokker.

De eerste commerciële vlucht van KLM met de Fokker II vond plaats op 30 september 1920 naar Londen. Het is dan ook niet toevallig dat de allerlaatste vlucht die de luchtvaartmaatschappij met een Fokker-toestel uitvoert , vanuit Londen naar Schiphol vliegt. Met de aankomst van de Fokker 70 op Nederlandse bodem om 20.30 uur "is de cirkel weer rond", aldus KLM.

Volgens luchtvaarteconoom Hans Heerkens van de Universiteit Twente heeft Fokker geholpen KLM in haar begintijd groot te maken. "De langeafstandsvluchten naar Batavia, dat waren grote tijden voor zowel KLM als Fokker."

Export en deskundigheid

De vraag wat Fokker de Nederlandse luchtvaart heeft opgeleverd, beantwoordt Heerkens met een wedervraag: "Wat zou er zijn gebeurd als Fokker er niet zou zijn geweest? Ik geef Fokker het voordeel van de twijfel. Het bedrijf heeft Nederland veel aan export opgeleverd en ook veel deskundigheid en kennis voor de luchtmacht en KLM."

"Misschien was KLM met de Duitse vliegtuigbouwer Junkers ook wel groot geworden, maar Anthony Fokker en Albert Plesman (de eerste president-directeur van de KLM, red.) trokken samen op. Fokker was heel intuïtief, terwijl Plesman een veel rationeler denkend persoon was.

Ze waren ook beiden betrokken bij de Eerste Luchtverkeer Tentoonstelling Amsterdam (ELTA) in 1919. Die werd bezocht door zo’n vijfhonderdduizend mensen. Mede hierdoor werd Nederland een "luchtvarend land", stelt Heerkens.

KLM is sinds 2008 bezig met het vervangen van haar Fokker-vloot. De Fokker-toestellen worden vervangen door de zuinigere Embraers 190 en 175. De laatste Fokker 50 moest in 2010 al plaatsmaken en in 2012 was het de Fokker 100. Nu is de Fokker 70 aan de beurt. "Na een geschiedenis van twintig jaar zullen we in oktober 2017 met weemoed afscheid nemen van de Fokker 70", zei managing director Boet Kreiken van KLM Cityhopper eerder.

Grootste afnemer

Het is ruim twintig jaar geleden dat de Nederlandse vliegtuigbouwer Fokker kopje onder ging. De Fokker 70’s behoren tot de laatste vliegtuigen die daar geproduceerd werden. KLM was de grootste afnemer van de Fokker 70, die wereldwijd door vijftien luchtvaartmaatschappijen is ingezet.

In 1919 richtte Anthony Fokker de Nederlandse Vliegtuigenfabriek op. De opvallendste prestaties wist Fokker volgens Heerkens neer te zetten tijdens de Eerste Wereldoorlog. "Ze maakten toen een drietal vliegtuigen dat nog steeds beroemd is."

Zo maakte Fokker het eerste bruikbare jachtvliegtuig. Ook volgden een driedekker en de Fokker D7, een allround jachtvliegtuig. "Fokker heeft tijdens de Eerste Wereldoorlog veel geld verdiend", aldus de luchtvaartdeskundige.

In de jaren twintig beleefde Fokker echter zijn echte gloriedagen. "Op een gegeven moment was 80 procent van de verkeersvliegtuigen in de wereld van Fokker. Nu had het bedrijf in die jaren ook weinig concurrentie in Europa. "Het Duitse Junkers liep voor op Fokker, maar mocht vlak na de Eerste Wereldoorlog nauwelijks bouwen."

In de jaren dertig ging het echter snel bergafwaarts met de Nederlandse vliegtuigbouwer. "Fokker investeerde liever in mensen dan in nieuwe technologie. Een paar jaar later wilde KLM geen Fokkers meer kopen." De luchtvaartmaatschappij koos voor de aluminium vliegtuigen van het Amerikaanse Douglas Aircraft Company, in plaats van de toestellen met houten frames die Fokker produceerde.

F27 Friendship

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de Fokkerfabrieken in beslag genomen door de Duitse bezetters. Na die tijd heeft Fokker moeite om weer op gang te komen. De introductie van de F27 Friendship in 1958 vormt een keerpunt. Dit wordt het meest verkochte West-Europese turbopropellervliegtuig. In 1962 komt Fokker met de F28 Fellowship, een straalvliegtuig en de voorloper van de Fokker 100 en later de Fokker 70.

"De ellende begon eigenlijk toen de Fokker F27 en de Fokker F28 tegelijk over hun houdbaarheidsdatum heen waren", stelt Heerkens. "Het ontwikkelen van twee nieuwe toestellen tegelijkertijd, de Fokker 50 en de Fokker 100,  kostte veel geld."

De levering liep vertraging op, onder andere doordat er nieuwe mensen moesten worden aangetrokken voor het ontwerp. Ook werden er minder toestellen verkocht dan gehoopt. "Fokker ging er vanuit dat de overheid er wel geld in zou steken. Rond 1980 hielden de goede jaren voor Fokker wel op."

212 miljoen

De Nederlandse overheid ziet zich in 1987 gedwongen Fokker overeind te houden met  212 miljoen gulden. Voorwaarde was de vliegtuigbouwer op zoek zou gaan naar een strategische partner. Dit werd DASA, een onderdeel van Daimler-Benz.

Met de nieuwe partner verging het Fokker al niet veel beter. In 1994 werd nog wel de Fokker 70 geïntroduceerd, maar in 1996 draaide Daimler de geldkraan dicht. Fokker ging op 15 maart 1996 failliet, waarbij ongeveer achtduizend werknemers hun baan verloren.

Fokker leeft nog voort in ruimtevaartconcern Airbus Defence and Space Netherlands en Fokker Technologies, waar vliegtuigonderdelen worden gefabriceerd.

Subsystemen

Dat Nederland geen vliegtuigbouwer meer heeft, is absoluut niet erg, vindt Heerkens. "We zouden een hoop geld wegsmijten. De ontwikkelingen op subsysteemniveau, zoals onderdelen voor de JSF en dergelijke, zijn interessanter. Ook de nieuwe markt voor onbemande vrachtvliegtuigen die er mogelijk aan zit te komen, biedt goede kansen voor Nederland."

De laatste Fokker-vluchten zijn ondertussen populair onder fans, zegt KLM. Naast die uit Londen zullen er zaterdagavond nog Fokker-toestellen landen vanuit Düsseldorf, Norwich, Hannover, Brussel en Luxemburg.

De gemiddelde leeftijd van de Fokker 70 is bijna twintig jaar. De toestellen die KLM van de hand doet, zullen een tweede leven krijgen bij andere luchtvaartmaatschappijen, waaronder bijvoorbeeld Air Niugini in Papoea Nieuw-Guinea.