De Nederlandsche Bank waarschuwt banken dat ze met de historisch lage rente van nu problemen rondom het aflossen van leningen niet moeten opschuiven naar de toekomst. Dit kan over een aantal jaar leiden tot hoge verliezen.

Dit blijkt donderdag uit een overzicht van de financiële stabiliteit in Nederland (pdf) van DNB.

En ook de Europese leiders moeten oppassen dat ze de aanpak van structurele problemen niet uitstellen nu het relatief goed gaat op de financiële markten, zoals de reactie van de beurzen op de crisis in Cyprus heeft laten zien.

Daarom moet er vaart worden gemaakt met het opzetten van de Europese bankenunie. Het risico op een hernieuwde escalatie van de schuldencrisis in Europa nog steeds erg hoog, aldus de toezichthouder.

Renteschok

Bij de banken is de toezichthouder nu vooral bezorgd over het scenario waarin de rente opeens flink zou stijgen, zonder dat dit gepaard gaat met economisch herstel. Dat kan bij een plotselinge renteschok leiden tot verliezen op bedrijfsleningen en hypotheken van ongeveer 8 miljard euro in 2 jaar, aldus de centrale bank.

En de risico's voor banken voor Nederlandse banken zijn momenteel al hoog, aldus DNB. Dit komt doordat de banken wegens de hoge hypotheekschulden erg afhankelijk zijn van de internationale financiële markten en daar hoge rentes voor deze schulden moeten betalen. Dit is ook de reden waarom Nederlandse huishoudens tot nu toe slechts deels voordeel hebben gehad van de lage rente. 

De onlangs ingezette hervormingen van het kabinet voor de huizenmarkt waren dan ook hoognodig en moeten worden doorgezet, aldus DNB. 

ECB

Een lagere rente kan helpen de economische groei te stimuleren. Als banken de lagere rente doorberekenen aan hun klanten wordt krediet goedkoper, wat een stimulans kan geven aan de uitgaven en investeringen.

Met die reden houdt de Europese Centrale Bank de rente al enige tijd erg laag. Dat er een kapitaalvlucht heeft plaatsgevonden van zuidelijke naar de noordelijke, meer stabielere Europese landen heeft verder bijgedragen aan de lage rente.

Minder problemen

Voordeel is dat bedrijven en huishoudens met een lening door de lage rente minder snel in de problemen komen. Het aantal faillissementen onder Nederlandse bedrijven, dat momenteel al op een historisch hoog niveau ligt, was bij een hogere rente bijvoorbeeld nog verder opgelopen.

Maar het risico is dat banken 'probleemleningen' waarbij bedrijven en huishoudens niet meer kunnen aflossen, vooruitschuiven naar de toekomst. Banken kunnen bijvoorbeeld een uitstel van betaling aanbieden of de looptijd van de lening verlengen.

Nieuwe leningen

De langer lopende leningen zullen bovendien ten koste gaan van het aanbieden van nieuwe leningen aan klanten. De komende maanden zal DNB via een risicoanalyse de problemen verder in kaart brengen.

Al duidelijk was dat de lage rente slecht uitpakt voor de vermogens van verzekeraars en pensioenfondsen. Dit is ook een reden waarom veel pensioenen moesten worden gekort per 1 april. 

Toezicht lastig

Doordat banken met veranderde leningvoorwaarden problemen bij afbetalingen verborgen kunnen houden, zoals bijvoorbeeld uitstel van de betalingen, is het voor de centrale bank bovendien lastiger om waterdicht toezicht te houden op dit mogelijke probleem.

Banken moeten door de lage rente niet te lui worden, zo vindt de centrale bank, en op tijd het beleid aanpassen zodat ze productiever zijn in het geval dat de rente weer gaat stijgen. Ook moeten banken op tijd de risico’s in kaart brengen.

Daarbij wijst de bank naar het voorbeeld van Japan, dat na een lange periode van lage rente al enige tijd te maken heeft met lage economische groei en langdurige deflatie. Dat scenario moet in Europa voorkomen worden, aldus DNB.

Beweeg de cursor over de lijn om de percentages te zien. De gegevens zijn afkomstig van DNB. Bekijk hier een grote versie. - (c)NU.nl/Jerry Vermanen

Bankenunie

Ander uitstel dat de toezichthouder wil voorkomen is dat het opzetten van de bankenunie wordt vertraagd.  Het risico op een nieuwe escalatie van de schuldencrisis in Europa blijft onverminderd aanwezig, aldus de toezichthouder.

Alhoewel het een stuk beter gaat in Europa, ondanks bijvoorbeeld de verkiezingsuitslag in Griekenland en de problemen in Griekenland, blijft waakzaamheid geboden.

In de schuldencrisis was de financiële sector een huis dat op omvallen stond, maar dat overeind is gebleven met steunpilaren, met bijvoorbeeld de ingrepen van de ECB. Het huis heeft echter om bij tegenvallers niet alsnog om te vallen nog een fundament nodig; de bankenunie. Deze zou volgens planning op 1 juli 2014 van start moeten gaan.  

Onafhankelijk onderzoek

De DNB pleit wel eerst voor een grondig en onafhankelijk onderzoek onder Europese banken, zodat  er geen risico is dat probleembanken in de unie worden opgenomen.

Het scenario waarin een Griekse toezichthouder als enige een oordeel velt over een Griekse bank kan met dat onafhankelijke onderzoek worden voorkomen.

Geen verdragswijziging

Ook minister Frans Timmermans sprak zich er donderdag in de Tweede Kamer nog over uit dat uitstel van de bankenunie ongewenst is. In een tijd van crisis kan de EU zich geen stilstand veroorloven, aldus Timmermans. Daarom vindt hij dat voor de invoering van de bankenunie geen beperkte verdragswijziging nodig is, iets waar Duitsland en Oostenrijk wel op aandringen. 

Een verdragswijziging kost volgens hem wel 5 of 6 jaar.