DEN HAAG - Vakbonden en werkgevers hebben vrijdag met afgrijzen gereageerd op het besluit van het kabinet om CAO's die de loonkosten opjagen, niet meer aan alle ondernemingen in een bedrijfstak op te leggen. Zij vrezen dat bedrijven en werknemers hierdoor lijnrecht tegenover elkaar komen te staan, waarbij de economie de uiteindelijke verliezer zal zijn.

Na het mislukte voorjaarsoverleg over de leeftijd waarop mensen kunnen stoppen met werken, kondigde het kabinet aan om het zogeheten prepensioen in zijn geheel af te schaffen. FNV Bondgenoten en CNV Bedrijvenbond lieten daarop weten dat zij volgend jaar hogere CAO-lonen gaan eisen. "Wij gaan niet meewerken aan loonstijgingen", zei vice-premier Zalm vrijdag.

Niet verplicht

Mochten vakbonden en werkgevers toch CAO-afspraken maken over prepensioen, dan zal het kabinet ook die CAO's niet verplicht stellen aan ongebonden bedrijven. Dat geldt ook voor aanvulling van het salaris van mensen die langer dan een jaar ziek zijn. Zalm dreigde bovendien dat werknemers die veel loon krijgen doorbetaald, geen WAO-uitkering zullen ontvangen.

De vice-premier voorspelde met de vakbeweging en de werkgevers pittige onderhandelingen in de komende CAO's. Volgens de bonden raakt de verhouding tussen werkgevers en werknemers door de maatregelen van het kabinet ernstig verziekt. "Dit is een poging tot escalatie van het conflict. Men haalt het grootste kanon van stal. Dit is een echte breuk in de arbeidsverhoudingen", aldus FNV-voorzitter L. de Waal. "Het poldermodel is knock-out geslagen."

Profileren

Volgens De Waal zal het niet algemeen verbindend verklaren van CAO's eerder leiden tot sterkere loonstijgingen dan tot loonmatiging. Hij zegt dat vakbonden gedwongen worden zich sterker te profileren als CAO's niet langer voor de hele bedrijfstak gelden. Zij zullen in hun CAO-eisen de nadruk gaan leggen op loonstijging, omdat dit werknemers meer zegt dan zaken als goede opleidingsmogelijkheden.

Door de hogere loonkosten voor bedrijven is de Nederlandse economie uiteindelijk de grote verliezer van het conflict, vrezen werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland. Het kabinet komt met maatregelen terwijl "de wond van het mislukte (voorjaars)overleg nog vers is. Dit is niet goed voor de arbeidsverhoudingen en dus niet goed voor de economie", zegt J. van den Braak, directeur Sociale Zaken van VNO-NCW. Hij roept het kabinet en de vakbonden op zo snel mogelijk vrede te sluiten.

Teleurgesteld

A. van Delft, coördinator sociaal beleid van MKB-Nederland, en CNV-voorzitter D. Terpstra zijn teleurgesteld dat het kabinet met zijn maatregelen de vergadering van de bonden en de werkgevers eind juni niet heeft afgewacht. In dat overleg nemen zij de definitieve beslissing over de lonen in 2005.

Het kabinet is er nog niet uit, hoe het het niet algemeen verbindend verklaren van CAO's invult. Op dit moment heeft ongeveer ,5 procent van alle werknemers, zo'n half miljoen mensen, zijn collectieve arbeidscontract te danken aan dit 'AVV-en'. Een gehele CAO niet verbindend verklaren zou volgens Zalm te ver gaan. Zo wil het kabinet afspraken over scholing of kinderopvang wel voor de hele branche in stand houden.