AMSTERDAM - Drie grote pensioenfondsen in Nederland gaan per april definitief korten op de pensioenen. Dit heeft financiële gevolgen voor miljoenen Nederlanders.

Het gaat om de fondsen ABP (ambtenaren en onderwijzers), PME (metalektro) en PMT (kleinmetaal). De kortingen waren al eerder aangekondigd.

Bij ABP, met 2,5 miljoen deelnemers het grootste pensioenfonds van Nederland, gaat het om een relatief kleine korting van een 0,5 procent. Een gepensioneerde met een pensioen van 700 euro netto gaat er daardoor 3,50 euro per maand op achteruit. 

'Bijzonder pijnlijk'

De kortingen bij PME (ruim 600.000 Nederlanders) en PMT (ruim 1,2 miljoen Nederlanders) zijn met 5,1 en 6,3 procent wel erg fors. De korting voor dit jaar geldt voor zowel het pensioen van mensen die pensioen opbouwen als mensen die pensioen ontvangen. De fondsen spreken van 'bijzonder pijnlijke maatregelen', met een 'enorme impact'.

Het pensioenfonds Zorg en Welzijn, dat vorig jaar als gevolg van een lagere dekkingsgraad wel een korting vreesde, hoeft dit jaar niet minder pensioen uit te keren.

Dekkingsgraden

In welke mate pensioenfondsen moeten korten, wordt berekend aan de hand van de dekkingsgraden, de verhouding tussen het vermogen en de toekomstige verplichtingen. 

Volgens de wet moeten pensioenfondsen minimaal een dekkingsgraad van 105 procent hebben omdat anders het risico bestaat dat in de toekomst niet meer alle pensioenen kunnen worden uitgekeerd.

Lage rente

De dekkingsgraden zijn als gevolg van een extreem lage rente en hogere levensverwachting  vorig jaar flink gedaald. Bij ABP was dit 96 procent, bij PME 93,9 procent en PMT 92,4 procent. Hoe het er bij de andere van de 350 pensioenfondsen in Nederland voorstaat, maakt koepelorganisatie de Pensioenfederatie half februari bekend.

De Nederlandsche Bank liet onlangs al weten dat ongeveer 70 pensioenfondsen de komende periode zullen besluiten tot het korten van de pensioenen naar aanleiding van de cijfers over vorig jaar.

Nog eens 40 pensioenfondsen zullen vanaf 2014 kortingen moeten doorvoeren. Eerder verwachtte DNB nog dat 103 pensioenfondsen per april zouden moeten korten.

Beweeg de cursor over de lijn om de percentages te zien. De gegevens zijn afkomstig van de pensioenfondsen. - (c)NU.nl/Jerry Vermanen

Dat de kortingen lager uitvallen dan verwacht, komt doordat in september vorig jaar een nieuwe rekenrente werd ingevoerd, die minder gevoelig is voor schommelingen op de financiële markten.

Dit had bijvoorbeeld een gunstig effect voor het pensioenfonds Zorg en Welzijn. Ook de dekkingsgraden bij de andere fondsen zijn in het afgelopen jaar weer wat opgeklommen, zo is ook te zien in bovenstaande (interactieve) grafiek.

Voor de invoering van de nieuwe rekenrente moest worden gerekend met de marktrente, die momenteel heel laag staat, waardoor de dekkingsgraden van de pensioenfondsen waren verslechterd. Ook bepaalde het kabinet na overleg met de sociale partners dat de fondsen maximaal 7 procent hoeven te korten in 2013 en 2014.

2014

De problemen bij de pensioenfondsen lijken met het korten per april echter nog niet voorbij. Zo maakt ABP bekend vanaf 2014, volgens de huidige condities, met 1,6 procent te moeten korten.

PME en PMT maken bekend vanaf 2014 niet nog eens kortingen door te hoeven voeren. "Maar het is lastig te voorspellen hoe het verder gaat", zo stelt Henk Brouwer, voorzitter van ABP tegenover NU.nl. 

"Duidelijk is al een tijdje dat de hoogte van de pensioenen niet zo onvoorwaardelijk zijn als ze ooit leken", aldus Brouwer ."We nemen het onszelf kwalijk dat we verzuimd hebben dat goed te communiceren."

Onzeker

In het afgelopen jaar is er veel discussie ontstaan in hoeverre ook jongeren in de toekomst nog aanspraak kunnen maken op hun pensioen.

Door de nieuwe rekenmethode heerst bij sommige economen de vrees dat pensioenfondsen zich te rijk rekenen. De fondsen zelf wijzen er echter nadrukkelijk op dat het vermogen van de fondsen en de winsten van de beleggingen die zij hebben behaald juist alleen maar is gestegen. 

Dat klopt, zo zag ABP de bezittingen in 2012 met 13,7 procent (35 miljard euro) groeien, PME met 13 en PMT met 12,6 procent.  Maar het aantal oudere deelnemers in de pensioenfondsen groeit door de vergrijzing ook harder dan de aanwas van nieuwe deelnemers en dus zullen de fondsen steeds meer winsten moeten behalen om aan de huidige verplichtingen te kunnen voldoen.

Dit verklaart bijvoorbeeld het verschil tussen de twee grootste pensioenfondsen in Nederland momenteel: Zorg en Welzijn heeft meer jongere pensioendeelnemers dan ABP, waardoor de laatste nu eerder kortingen moet doorvoeren. 

Nieuwe regels

ABP en Zorg en Welzijn dringen er bij de politiek op aan dit jaar vaart te maken met de nieuwe pensioenregels. Deze zouden eigenlijk in 2014 ingaan, maar werden door staatssecretaris Klijnsma een jaar uitgesteld.

Door deze onzekerheid is het lastiger te voorspellen hoe en of in de komende jaren opnieuw zal moeten worden gekort, zo stellen zij. Ook kan in de nieuwe regelgeving (het financieel toetsingskader, red.) de mogelijkheid worden ingebouwd te kiezen voor een andere manier van pensioenopbouw. 

Eerlijker

Zo wil Zorg en Welzijn kiezen voor een manier van pensioenopbouw waarbij het risico dat een pensioen lager uitvalt groter is, maar met het behoud van koopkracht, schokbestendigheid tijdens financieel onrustige tijden en een eerlijker verdeling van risico’s over alle generaties, zo heeft het fonds zelf berekend.

In de huidige regels staat bescherming van het nominale pensioen nog voorop. Kortingen op het pensioen zijn hierdoor minder vaak aan de orde, maar zodra er wordt gekort kunnen ze fors uitvallen, zoals nu bij PME en PMT is gebeurd.

Geleidelijker

In de nieuwe pensioencontracten moeten direct maatregelen worden genomen bij financiële tegenvallers, maar die maatregelen mogen over tien jaren worden uitgespreid. Hierdoor is er minder risico op hoge plotselinge kortingen op pensioenen. 

Ouderenbond ANBO wijt de kortingen aan een "lakse" houding van het kabinet. ''Er lagen concrete voorstellen voor een nieuw pensioenstelsel'', zo benadrukt de bond vrijdag in een reactie, ''maar de implementatie en wettelijke verankering zijn tot 2015 uitgesteld door staatssecretaris Klijnsma van Sociale Zaken.''

ANBO wijst erop dat het huidige pensioenstelsel knelt voor pensioenfondsen, onder meer omdat deze nu geen mogelijkheid hebben om financiële tegenvallers over meerdere jaren uit te smeren. Ook vindt de bond dat de fondsen te weinig tijd hebben gekregen zich voor te bereiden op de verhoging van de AOW-leeftijd.

Lees ook: 'Onzekerheid pensioenen in 2014 heel groot'

Vijf vragen pensioenfondsen