AMSTERDAM - De uitleg die minister Zalm van Financiën komende weken de Tweede Kamer geeft over het akkoord tussen KPN en de Belastingdienst, zal GroenLinks-Kamerlid Vendrik vrijwel zeker teleurstellen. De parlementariër vroeg maandag of de 'fiscale deal' de Nederlandse schatkist een strop bezorgt van 1,1 miljard euro. Immers, het gaat om geld dat KPN in de zak kan houden en de fiscus lijkt mis te lopen.

“Mogelijk is er sprake van een tegenvaller, maar de exacte hoogte ervan is nauwelijks te bepalen”, stelt S. van Weeghel, hoogleraar internationaal belastingrecht aan de Universiteit van Amsterdam. “Toen ik ervan hoorde ging mijn antenne ook omhoog, het gevolg van de ervaringen met Fokker en de technolease-constructie uit de jaren negentig. Aan de andere kant hoeft er niets onoorbaars gebeurd te zijn.”

Juridische grondslag

Volgens de Amsterdamse hoogleraar is op de juridische grondslag van de overeenkomst weinig aan te merken. KPN twistte met de Belastingdienst of zijn Duitse dochter E-Plus (mobiele telefonie) een zelfstandige Duitse dochter was of juist een integraal onderdeel van het concern. In het laatste geval hoeft E-Plus geen rente te betalen over door KPN verstrekte leningen. KPN op zijn beurt hoeft over deze ontvangen rente geen belasting af te dragen aan de Nederlandse fiscus.

Meevaller

De meevaller die KPN mag incasseren, betekent niet dat het fiscale dispuut ook om 1,1 miljard euro ging. In de regel wordt op advies van de belastingadviseur een bedrag opzij gezet om een mogelijke tegenvaller op te vangen. Om zich volledig in te dekken, kiezen veel bedrijven er bovendien voor om dat bedrag groter te laten zijn dan het werkelijke risico.

KPN vond kennelijk een zogeheten voorziening van 1,1 miljard euro reëel. Maar vorige week verdween als gevolg van het akkoord de directe fiscale dreiging, en kon het concern de vrijgekomen 1,1 miljard bij zijn winst over 2003 optellen.

Ontbreken gegevens

“Zo zou het gegaan kunnen zijn”, nuanceert Van Weeghel. “Want de exacte feiten zijn niet bekendgemaakt.” Juist het ontbreken van alle gegevens maakt het volgens de hoogleraar onmogelijk om de nadelige effecten voor de rijksbegroting exact in kaart te brengen. “Zulke belastinginkomsten worden nooit individueel per bedrijf in de begroting opgenomen. Het gaat daarbij altijd om inschattingen op basis van ervaringsgegevens.”

Aftrekpost

De afspraken over de fiscale gevolgen van de verliezen bij E-Plus leveren KPN slechts een tijdelijk voordeel op. In de onderhandelingen zijn de partijen het eens geworden die verliezen op 5,5 miljard euro te bepalen. Volgens bestaande regels mag KPN dat bedrag als een aftrekpost voor de vennootschapsbelasting opvoeren, wat betekent dat de eerste 5,5 miljard winst van KPN in Nederland niet wordt belast.

Maar zodra E-Plus winstgevend wordt trekt de Belastingdienst weer aan de bel. KPN zal dan alsnog moeten gaan betalen. “Uiteindelijk komt de fiscus aan zijn trekken”, stelt Van Weeghel. “In dit geval komt van uitstel geen afstel.”