DEN HAAG - De lonen worden de komende twee jaar vrijwel bevroren. Kabinet, vakcentrales en werkgevers hebben dat dinsdag na wekenlang moeizaam onderhandelen afgesproken tijdens het najaarsoverleg. In ruil voor de loonmatiging is het kabinet bereid een aantal bezuinigingen in de sociale zekerheid te verlichten.

Minister De Geus van Sociale Zaken spreekt van een "historisch akkoord" dat van groot belang is om de Nederlandse economie er bovenop te helpen. VNO-NCW-voorzitter J. Schraven heeft de 'BV Nederland' uitgeroepen tot grote winnaar. De grote partijen in de Tweede Kamer zijn ook overwegend positief.

De vakbeweging is een stuk gereserveerder. "Het minst erge van vele kwaden", oordeelde FNV-voorman De Waal na afloop van het overleg. CNV-voorzitter Terpstra had het weliswaar over een "baanbrekend akkoord", maar stelde dat nog moet blijken of het historisch zal zijn.

Grote winnaar

Een groot aantal afspraken moet het komend jaar namelijk nog worden uitgewerkt. Of zoals kroonlid R. Linschoten van de Sociaal-Economische Raad (SER) het verwoordde: "Er zitten nogal wat voorwaardelijke dingen aan het akkoord." Hij concludeert dat het kabinet de grote winnaar is.

Bonden en werkgevers hebben toegezegd dat de CAO-lonen in 2004 niet zullen stijgen, maar dat er wel ruimte blijft voor eenmalige resultaatgebonden uitkeringen. Voor 2005 is de afspraak minder hard. Hele kleine loonstijgingen zijn dan mogelijk. "De contractloonstijging zal dan de nullijn naderen", aldus De Waal. Het kabinet besloot eerder al dat de lonen in de collectieve sector en de uitkeringen niet zullen stijgen.

Door bevriezing van de lonen gaan de arbeidskosten van bedrijven omlaag en stijgt de werkgelegenheid. Ook verbetert hun concurrentiepositie, die de afgelopen jaren internationaal gezien sterk is verslechterd.

In ruil voor de loonafspraak stelt het kabinet het afschaffen van de VUT- en prepensioenregelingen met een jaar uit tot 2006. Voor april 2004 hopen kabinet en sociale partners overeenstemming te bereiken over een overgangsregeling en een nieuw stelsel voor het vroegpensioen. De Waal en Terpstra benadrukten dat zij de loonafspraak voor 2005 in de prullenbak gooien als dat overleg mislukt.

Concessies

Het kabinet deed ook concessies in de WAO, waardoor er na jarenlang soebatten eindelijk overeenstemming is bereikt. Als de instroom in 2007 is gedaald gaat de uitkering omhoog en verdwijnt de WAO-boete voor werkgevers. Ook worden gedeeltelijk arbeidsongeschikten niet gekort op hun uitkering als ze een verdienende partner hebben.

Ingrepen in de WW zijn uitgesteld. Het kabinet komt volgend jaar met een toekomstplan voor de WW en laat zich daarbij adviseren door werknemers- en werkgeversorganisaties. Het zegde dinsdag wel alvast toe dat ontslagvergoedingen niet in mindering worden gebracht op de WW-uitkering.

Om de extra kosten voor de zorg die iedereen volgend jaar voor de kiezen krijgt te compenseren trekt het kabinet eenmalig 200 miljoen euro uit. Ziekenfondsverzekerden betalen hierdoor 24,50 euro minder premie.

Loonmatiging levert over twee jaar 800 miljoen euro op. Verder komt er geld vrij voor verzachting van de bezuinigingen omdat het kabinet de invoering van de levensloopregeling met twee jaar uitstelt tot 2006. De Geus sluit niet uit dat het begrotingstekort volgend jaar iets verder zal oplopen dan de voorziene 2,4 procent.

Confrontatiepolitiek

CDA, VVD en D66 vinden dat er alleen maar winnaars zijn. Volgens CDA-Kamerlid Verburg behouden werkenden hun baan, krijgen werklozen zicht op werk en WAO'ers een goede uitkering. PvdA'er Crone stelt vast dat het kabinet "gelukkig bijtijds de confrontatiepolitiek" laat varen. Hij constateert wel dat veel is doorgeschoven naar volgend jaar. "Dan pas zal blijken of het akkoord historisch is."D66'er Dittrich merkt fijntjes op "dat voor een goed sociaal akkoord regeringsdeelname van de PvdA niet nodig is".

Verburg vindt dat het overleg volgens het vermaarde 'poldermodel' zijn waarde opnieuw heeft bewezen. De Geus is het daar roerend mee eens. "De polder heeft, in weerwil van alle kritiek, niet afgedaan."

Het kabinet bespreekt het sociaal akkoord vrijdag, als de sociale partners hun loonafspraak zwart-op-wit hebben gezet. De voorzitters van de vakcentrales en werkgevers moeten het resultaat nog ter goedkeuring voorleggen aan hun leden.