WASHINGTON - Een speciale commissie van de Wereldbank stelt in een zeer kritisch rapport dat de president van de instelling, de Amerikaan Paul Wolfowitz, de regels heeft overtreden. De commissie beschuldigt hem onder meer van belangenverstrengeling.

De commissie heeft haar bevindingen voorgelegd aan het bestuur van de bank, dat later dinsdag bijeenkomt.

De commissie onderzocht de omstreden promotie die Wolfowitz voor zijn vriendin Shaha Riza regelde. Buiten het bestuur van de Wereldbank om regelde hij een forse salarisverhoging voor Riza. Hij handelde hiermee in strijd met de regels, aldus het commissierapport. Het onderzoekspanel van de bank werd voorgezeten door Herman Wijffels, de Nederlandse bewindvoerder bij de grootste ontwikkelingsbank.

Negatief effect

Volgens de commissie stelde Wolfowitz zijn eigen belangen boven die van de Wereldbank. Ze stelt verder dat de zaak een "ernstig negatief effect" heeft op de reputatie en geloofwaardigheid van de instelling. Er is sprake van een crisis in het leiderschap, aldus de commissie.

Het 24 leden tellend bestuur van de Wereldbank moet volgens de commissie nu beslissen of Wolfowitz nog in staat is om de organisatie "effectief te leiden". Het bestuur neemt mogelijk dinsdag een besluit of Wolfowitz nog langer kan aanblijven als president zodat de bank zijn mandaat kan blijven uitvoeren.

Bush

De Amerikaanse president George Bush heeft tot dusver steeds gezegd dat wat hem betreft Wolfowitz gewoon kan aanblijven. Een woordvoerder van de Amerikaanse minister van Financiën zei dat het rapport geen grond is om Wolfowitz te ontslaan. De Amerikanen wijzen er bovendien op dat de bankpresident zijn misstap heeft erkend en excuses heeft aangeboden.

Wolfowitz heeft op zijn beurt kritiek op het rapport, dat hij 'onevenwichtig en gebrekkig' noemt. In een reactie liet hij maandag weten dat de commissie een aantal verklaringen en documenten niet in het rapport heeft opgenomen. Dit materiaal zou zijn positie bij de bank ondersteunen.

Verzachtende omstandigheden

Wolfowitz heeft verzachtende omstandigheden aangevoerd voor zijn misstap. Hij wees er onder meer op dat hij net nieuw was bij de bank toen hij met het salaris van Riza in de fout ging. De commissie zegt hier moeite mee te hebben en wijst er op dat er verwachtingen kleven aan "de man die is aangewezen om een mondiaal instituut te leiden met als centrale taak de armoedebestrijding".

Europese landen keren zich tegen het aanblijven van Wolfowitz. Volgens de traditie van de Wereldbank mogen de Verenigde Staten de president leveren. De Europese landen zouden volgens mediaberichten Washington hebben voorgesteld Wolfowitz te laten vervangen door een andere Amerikaan.

Melkert

Ad Melkert heeft in de zaak Wolfowitz geen fouten gemaakt. Tot die conclusie komt het panel dat de handelwijze van Wolfowitz heeft onderzocht. Melkert was indertijd voorzitter van de zogenoemde ethische commissie, die werd ingeschakeld omdat Wolfowitz' vriendin Shaha Riza ook bij de bank werkte.

Het panel hield zich in het onderzoek onder meer bezig met de adviezen die Melkerts commissie destijds aan Wolfowitz heeft verstrekt. De vraag daarbij was onder meer of Melkert Wolfowitz zou hebben aangeraden om bij de onderhandelingen over Riza's loopbaan een actieve rol te spelen.

Het panel komt tot de slotsom dat dat niet het geval is. Het panel zegt in het rapport dat Wolfowitz wel instructies moest geven aan het hoofd personeelszaken van de bank, omdat de ethische commissie zelf niet beslist over individuele stafleden.