Het Europees Parlement stemt massaal voor een verbod op wegwerpplastic. Wanneer gaat het verbod in? Voor welke producten geldt het? En wat levert het eigenlijk op?

1. Wat houdt het verbod op wegwerpplastic in?

In het voorstel van Eurocommissarissen Frans Timmermans (Betere Regelgeving) en Jyrki Katainen (Groei) staat dat producten gemaakt van wegwerpplastic vanaf 2021 verboden zijn in Europa. Plastic wattenstaafjes, bestek, bordjes, rietjes, roerstaafjes en stokjes van ballonnen moeten voortaan gemaakt zijn van duurzaam materiaal. Als een product om medische redenen toch van plastic moet zijn, dan geldt een uitzondering.

2. Waarom dit voorstel?

Volgens de Europese Commissie bestaat meer dan 80 procent van het afval in de oceanen uit plastic. Daarom gaan de tien meest gevonden soorten plastic afval op Europese stranden in de ban. Verder pakt Brussel verloren en achtergelaten visnetten aan. Dit is bij elkaar 70 procent van al het afval in de zee.

Plastic is schadelijk voor mens en milieu. Het vergaat relatief langzaam en als dieren het opeten kunnen ze ziek worden. Bovendien komt het plastic via vissen en schelpdieren terecht in het voedsel van mensen.

Tot slot is wegwerpplastic slecht voor de economie, becijfert de Commissie. Wegwerpproducten zijn verspilling van materiaal en het kost veel geld om de troep op te ruimen. Verder zijn vervuilde zeeën en stranden slecht voor de visserij en het toerisme in kustgebieden.

3. Wat staat nog meer in het plan?

Lidstaten moeten het gebruik van plastic bakjes voor eten en drinkbekers ontmoedigen. Producenten van sigaretten, schoonmaakdoekjes en snoeppapiertjes worden verplicht om mee te betalen aan afvalverwerking.

Verder wil het parlement dat 90 procent van de plastic flessen gescheiden wordt ingezameld, bijvoorbeeld via statiegeldregelingen. Ruim een op de drie flessen moet van hergebruikt plastic zijn gemaakt.

De Commissie wil ook dat lidstaten burgers bewuster maken van de gevolgen van wegwerpproducten voor het milieu. Dit geldt bijvoorbeeld voor ballonnen, maandverband en vochtige doekjes. In het voorstel staat dat producenten duidelijk op het label moeten vermelden waar je het product kunt recyclen, welke negatieve impact het product heeft op het milieu en hoeveel plastic erin is verwerkt.

4. Wat leveren al deze maatregelen op?

Minder plastic in de oceaan. Om precies te zijn wil Brussel dat de vervuiling van de tien wegwerpproducten op de lijst met meer dan de helft terugdringen in 2030. Volgens de Commissie voorkomt het plan hiermee milieuschade ter waarde van 22 miljard euro en een CO2-uitstoot van 3,4 miljoen ton.

5. Hoe zat het ook alweer met plastic tasjes?

De Europese Unie wilde eerder een verbod op plastic, namelijk op plastic tasjes. Dat kwam er niet. Het parlement koos voor een systeem waarbij lidstaten afgerekend worden op hun handelen, dat wil zeggen: ze zijn verplicht het gebruik van plastic tassen te verminderen.

In 2016 besloot Nederland aan die verplichting te voldoen door gratis plastic tasjes te verbieden. Sinds die maatregel is ingevoerd, is het aantal plastic tassen in de Noordzee meer dan gehalveerd.

6. Wat vinden bedrijven hiervan?

Veel bedrijven doen graag mee. Sterker nog, multinationals maken nu al reclame waarin ze vertellen dat ze voortaan duurzame verpakkingen of materialen gebruiken. Niet zo gek, want duurzaamheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid zijn trends in de marketingwereld.

Enkele voorbeelden:

  • McDonald's kondigde in juni aan om per 2019 met een alternatief te komen voor de plastic rietjes in frisdranken. Het is nog niet bekend welke oplossing dat wordt. Vorige maand startte de hamburgerketen in Groot-Brittannië met papieren rietjes.
  • Supermarktketen Jumbo begon deze zomer met een gelaserd etiket op biologische groenten. Plastic verpakkingsmateriaal is daarmee overbodig.
  • IKEA stopt vanaf 2020 met het gebruik van plastic wegwerpartikelen, zoals rietjes, borden, bekers en tasjes.
  • Lidl stopt eind volgend jaar met de verkoop van plastic wegwerpproducten, zoals rietjes, bekers en wattenstaafjes. Ze worden vervangen door alternatieven van papier of bamboe.
  • Starbucks doet vanaf 2020 wereldwijd plastic rietjes in de ban. Naar eigen zeggen gebruikt de koffieketen een miljard rietjes per jaar.
  • Unilever heeft beloofd dat in 2025 al het plastic volledig herbruikbaar of biologisch afbreekbaar is.
  • Bedrijven in de evenementenbranche spreken af binnen drie jaar minimaal de helft van alle plastic wegwerpartikelen op festivals en evenementen te vervangen. De 'Plastic Promise', noemen ze dat. Deelnemers zijn onder andere ID&T, AB InBev, Amsterdam Dance Event, Coca-Cola, Grolsch en Heineken.

7. Wanneer weten we of het verbod er komt?

Het Europees Parlement stemde woensdag massaal in met het voorstel. Dit betekent nog niet dat er definitief een verbod komt op de wegwerpproducten.

De EU-lidstaten in de Raad moeten zich nog uitspreken over het voorstel. Als de Raad om veel aanpassingen vraagt, kan het zo zijn dat er nog een nieuwe stemronde volgt in het Parlement en in de Raad. Wanneer de Raad zich uitspreekt, is nog niet bekend.

"De Commissie hoopt dat het voorstel nog voor het einde van het jaar goedgekeurd raakt", aldus de woordvoerder.