De inkt van het laatste noodpakket is nog niet droog of de Grieken moeten alweer nadenken over nieuwe verkiezingen aanstaande zondag. De vijfde keer in zes jaar tijd. Hoeveel democratie kan het instabiele land aan?

Voor de komende drie jaar is er vanuit Europa 86 miljard euro beschikbaar in ruil voor verdere bezuinigingen en hervormingen. Dat is het derde noodpakket sinds 2010 en opnieuw wordt er alleen geld overgemaakt als er aan de strenge eisen van de geldschieters wordt voldaan.

In die afgelopen vijf jaar is de economie ondanks de drie noodpakketten met een kwart gekrompen. Bijna 26 procent van de beroepsbevolking is werkloos. De lonen zijn met 38 procent gekrompen, de pensioenen met 45 procent. De staatsschuld gaat richting de 200 procent van de omvang van de economie. Een derde van alle Grieken leeft onder de armoedegrens. 

Geen goed moment voor politieke onrust dus. Maar Alexis Tsipras, pas in januari verkozen tot premier, zag zich toch genoodzaakt nieuwe verkiezingen uit te schrijven nadat zijn partij uiteen viel. De linkervleugel kon het akkoord dat Tsipras heeft ondertekend in ruil voor steun niet verkroppen.

Betekenen die verkiezingen van 20 september een nieuw begin voor Griekenland en blijft het noodpakket wel overeind? NU.nl vroeg het aan drie deskundigen.

Teunis Brosens, econoom bij ING

"Tsipras was vol vertrouwen dat hij deze verkiezingen weer zal winnen met een absolute meerderheid. Die heeft Tsipras ook nodig, want hij heeft al gezegd dat hij niet met de oude machtspartijen wil regeren. Toch doet zijn partij het niet overtuigend in de peilingen, het lijkt erop dat Syriza een coalitie moet vormen als de partij als winnaar uit de bus komt.

De vraag is nu: waar staat Tsipras voor? We weten allemaal dat hij heeft ingestemd met de bezuinigingen waar hij tijdens de vorige campagne fel op tegen was.

“kwijtschelding van schulden is onbespreekbaar”
Teunis Brosens, ING

Het noodpakket komt denk ik niet in gevaar met deze verkiezingen. Nieuwe Democratie, de andere grote partij in de peilingen, heeft ook al aangegeven in de eurozone te willen blijven. 

Misschien dat er wat wordt gesleuteld aan wat maatregelen, dat zou misschien nog best mogelijk zijn ook zolang het geen geld kost. Maar kwijtschelding van schulden is onbespreekbaar. Daar heb ik die partijen overigens ook niet over horen praten in de verkiezingscampagne. Veel partijen hebben geen goed alternatief voor de problemen.

“De Grieken willen ondanks alles in de euro blijven”
Teunis Brosens, ING

Een Grexit is met deze verkiezingen geen onderwerp, maar het is zeker niet helemaal van tafel. Je weet dat er gekke dingen kunnen gebeuren. Doet het Internationaal Monetair Fonds mee met het noodpakket? Is schuldverlichting bespreekbaar?

Daarbij ligt er een berg met draconische maatregelen voor de komende drie jaar. Het is afwachten of de regering dat kan en wil uitvoeren. Maar vooralsnog willen de Grieken, ondanks alles, in de euro blijven."

Ingeborg Beugel – Oud-Griekenland correspondent

"Of Tsipras de verkiezingen wint of niet, uiteindelijk zal er voor de Grieken helemaal niets veranderen. Het noodpakket zal gewoon blijven bestaan. 

Tsipras is tegen die schandalige bezuinigingen, maar hij heeft zich nu eenmaal verbonden aan het wurgcontract uit Brussel en zal naar de pijpen dansen van de politici uit Duitsland en andere Noord-Europese landen. De maatregelen die zijn opgenomen in het derde steunpakket zullen Griekenland uiteindelijk kapot maken.

“Tsipras heeft zich verbonden aan het wurgcontract”
Ingeborg Beugel, oud-correspondent Griekenland

Wat veel mensen hier nog steeds niet weten is dat die eerste twee zogenaamde steunpakketten voor Griekenland in feite verkapte steun voor onze eigen banken in Noord-Europa was. Bijna al die 240 miljard euro is naar onze banken gegaan, nog geen 10 procent daarvan kwam ooit bij de Grieken terecht.

Politici kunnen dit alleen niet verkopen aan de kiezers, dus wordt er verteld dat het steun voor de Grieken is. Met het derde pakket gaat dit precies zo. De banken zouden eigenlijk met de gebakken peren moeten zitten als Griekenland failliet zou gaan. Maar inmiddels draaien u en ik, de belastingbetaler,er voor op. 

We zouden iedere cent terugkrijgen werd ons beloofd. Mét rente zoals oud-minister van Financiën Jan Kees de Jager in 2011 zei. Merkel roept dat nog steeds. Dat was toen en is nog steeds een grote leugen. Iedereen wist toen en weet nu dat de Griekse schuld onhoudbaar is. Maar wie vertelt dat 'eerlijk' aan de kiezer? 

In Europa leeft nog altijd de gedachte dat bij een schuld alleen de schuldeiser gelijk heeft. Maar bij een lening hebben twee partijen verantwoordelijkheid. Als ik een BMW op afbetaling verkoop aan een arme sloeber, moet ik niet raar opkijken als ik mijn geld niet krijg.  

“Dijsselbloem noemt de situatie pijnlijk voor de Grieken, maar het is onmenselijk”
Ingeborg Beugel, oud-correspondent Griekenland

Einstein zei het al: 'waanzin is altijd hetzelfde blijven doen en toch een ander resultaat verwachten.' Griekenland bezuinigt nu al vijf jaar lang, maar de staatsschuld is alleen maar opgelopen en heeft inmiddels bijna twee keer de omvang van de economie.

Bijna de helft van de gepensioneerden moet rondkomen van 350 euro per maand. Ruim een half miljoen mensen zijn afgesloten van elektriciteit omdat ze de rekening niet kunnen betalen. Bijna 700.000 kinderen lijden iedere dag honger en worden sociaal buitengesloten omdat ze niet meekunnen op schoolreisje en geen smartphone of computer hebben. 

De catastrofe is compleet met de duizenden vluchtelingen uit Irak en Syrië die in Griekenland aankomen. Jeroen Dijsselbloem noemt de situatie pijnlijk voor de Grieken, maar het is onmenselijk.

“De komende honderd jaar blijven de Grieken de slaaf van Noord-Europa”
Ingeborg Beugel

Alleen een vertrek uit de eurozone en een terugkeer naar de Drachme is een oplossing. Maar de tragiek is dat er in Griekenland niet genoeg competente mensen zijn die zo'n omvangrijk en chaotisch proces kunnen begeleiden. De komende honderd jaar blijven de Grieken de slaaf van Noord-Europa. Ze mogen nog geen scheet laten zonder de goedkeuring van Brussel.

Je moet de elite aanpakken, maar die wordt buiten schot gehouden in de nieuwe maatregelen terwijl de middenstand wordt gepakt. De situatie in Griekenland is fundamenteel onrechtvaardig en daar zullen de nieuwe verkiezingen niets aan veranderen."

Harrie Verbon, hoogleraar openbare financiën aan de Universiteit van Tilburg

"Vijf verkiezingen in zes jaar tijd, en dan reken ik het referendum niet eens mee, geeft niet veel vertrouwen. Ik begrijp dat de vrees bestaat dat het gesloten akkoord niet wordt nageleefd als er straks weer andere partijen aan de macht zijn. Er is te weinig hiërarchie. 

Als in Nederland een gemeente de financiën niet op orde heeft, komt zo'n gemeente onder curatele van de regering in Den Haag te staan. Dat zou in Griekenland ook moeten gebeuren. 

“Een gewoonte die al ruim honderd jaar duurt krijg je er niet zomaar uit”
Harrie Verbon, hoogleraar Universiteit van Tilburg

De trojka houdt wel een vinger aan de pols, maar de Grieken hebben nog zoveel autonomie dat ze de boel weer in de soep kunnen laten lopen. Griekenland zou nog meer soevereiniteit moeten inleveren.

Sinds de jaren twintig van de negentiende eeuw is Griekenland onafhankelijk van Turkije en kent pas vanaf die tijd een parlementaire democratie. Sindsdien is er veel achterklap en corruptie binnen de Griekse overheid, die toen ook al gebukt ging onder een enorme schuldenlast. 

Na de Tweede Wereldoorlog was er van 1967 tot 1974 een kolonelsregime aan de macht. Dat bewind was al even corrupt als eerdere of latere democratische regeringen, maar historisch gezien was het de enige periode in de Griekse geschiedenis dat de overheidsschuld onder controle was.

“Je zou kunnen stellen dat Griekenland een dictatuur nodig heeft voor gezonde overheidsfinanciën”
Harrie Verbon, hoogleraar Universiteit Tilburg

Nadat de democratie weer hersteld was, zag je dat de overheidsschuld direct weer opliep. Je zou gekscherend kunnen stellen dat Griekenland een dictatuur nodig heeft voor gezonde overheidsfinanciën.

Syriza wil de corruptie en de belastingontduiking van vooral de rijken aanpakken, maar een gewoonte die al ruim honderd jaar duurt krijg je er niet zomaar uit.

Als je kijkt naar het verleden schept dat in ieder geval geen vertrouwen voor de toekomst. Dat er de komende jaren nog veel moet gebeuren, staat als een paal boven water. Daar is wel stabiliteit voor nodig maar die is nu in het geding. Dat is een gevaar. Vooral als je het hele overheidsapparaat en de economie moet hervormen."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend