Gezinnen met een middeninkomen konden zich altijd prima redden, maar nu staat hun financiële situatie onder druk. En de politiek? Die snapt het probleem volstrekt niet, vindt Maurice Limmen, voorzitter van vakcentrale CNV. 

Huishoudens met een middeninkomen, grofweg een bruto jaarsalaris tussen de 30.000 en 45.000 euro, krijgen steeds meer "klappen te verduren", zegt Limmen.

Een greep uit de maatregelen die deze groep hard raakt: ze krijgen geen zorg- en huurtoeslag meer, ze krijgen geen kwijtschelding van lokale lasten en de algemene heffingskorting wordt inkomensafhankelijk.

Het Nationaal Instituut Budgetvoorlichting (Nibud) sprak eerder deze week al zijn bezorgdheid uit over middeninkomens. Want naast het wegvallen van toeslagen, komen zij ook niet in aanmerking voor sociale huur en kopen is vaak weer te duur. Sommige gezinnen uit deze inkomensgroep zijn zelfs slechter af dan bijstandsgezinnen, zei Nibud-directeur Gerjoke Wilmink.  

Limmen waarschuwt ervoor dat deze groep mensen zich moeilijker kan doorontwikkelen als er niets gebeurt vanuit de overheid. "Je knijpt de emancipatie af".

Loont het nog voor de groep middeninkomens om te werken?

"Veel maatregelen van de politiek komen bij de middeninkomens terecht, daardoor wordt die groep een stuk kwetsbaarder. Voor de onderkant van de samenleving bestaan regelingen. Maar op het moment dat je weer een baan krijgt, zie je soms dat je financieel terugvalt. Dat is een probleem.

Dat heeft voor een deel te maken met het politieke beleid. Maar ook met de technologische veranderingen en de globalisering."

“De meest giftige pijlen die ons bereiken komen vanuit de politiek”
Maurice Limmen, voorzitter CNV

Als voorbeeld noemt Limmen de bouwvakker, werknemers die vaak vallen in de categorie middeninkomens. Vanwege de globalisering zijn de grenzen open en zorgt goedkope arbeid uit andere landen voor verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt en door de technologische veranderingen worden er andere kwaliteiten van de bouwvakkers gevraagd. "Simpel gezegd: er worden steeds minder muurtjes gemetseld en het werk aan de lopende band neemt in deze sector toe. De middeninkomens krijgen zo de meeste klappen te verduren."

Die veranderingen zijn een feit en niet per se slecht.

"Je moet je er ook niet tegen verzetten, dat heeft geen zin. Dat is alsof je een stoomtrein wilt tegenhouden omdat het werkgelegenheid kost. We moeten ervoor zorgen dat we mensen goed opleiden. De aansluiting van onderwijs op de praktijk moet beter. Daarom pleit het CNV ervoor dat mensen een individueel scholingsbudget krijgen waardoor de regie over hun opleiding ook meer bij hen zelf komt te liggen." 

Dat bestaat toch al?

"Klopt. Maar het kan beter. We gaan daar meer op inzetten in de cao-onderhandelingen."

Wordt hier dan op dit moment te weinig geld voor vrijgemaakt?

"Ja. Je ziet dat werkgevers in hun oude patroon vervallen als het gaat om bij- of omscholing. Als het economisch goed gaat, is er geen tijd en als het slecht gaat is er geen geld. Die dynamiek kunnen we ons echt niet meer veroorloven."

Betekent dat ook dat werknemers opleidingen moeten kunnen volgen buiten hun eigen sector?

"Absoluut. Scholing is nu te veel binnen de eigen sector georganiseerd."

Werkgevers zullen zeggen: ik ga een werknemer niet betalen voor een opleiding die niets met mijn sector te maken heeft.

"Maar dat is toch echt de nieuwe werkelijkheid waarin we nu leven. Met het idee dat werkgevers alleen maar in hun werknemers investeren zodat ze binnen hun bedrijf blijven werken, kom je er niet."

Het Nibud zegt dat gezinnen met één kostwinner met een inkomen tot 38.000 euro bruto per jaar het financieel moeilijk hebben. Daar kan scholing niets aan veranderen. Is dat probleem niet veel acuter?

"Koopkrachtverlies is naast goede scholing ook zeker een probleem voor deze groep. Het valt me vooral op hoe de politiek hiermee omgaat. 

Kijk naar het nieuwe leenstelsel voor studenten. Je krijgt nu een lening in plaats van een studiebeurs. Je geeft als overheid een financiële prikkel om niet te gaan studeren terwijl je juist wil dat mensen zich doorontwikkelen.

Voor de absolute onderkant is er een manier gevonden zodat zij kunnen blijven studeren, daar is ook niets mis mee. Maar emancipatie gaat vaak in fases. Je stroomt makkelijker vanuit de middenklasse door naar een hogere positie, dan in één keer helemaal vanaf de onderkant. Je knijpt zo de emancipatie af. Dat vind ik verkeerd."

“De sfeer op het Binnenhof speelt ons parten”
Maurice Limmen

Is er binnen de politiek genoeg draagvlak die opkomt voor de middeninkomens?

"Er wordt wel over gesproken. Het wetenschappelijke bureau van het CDA heeft zich erover uitgelaten. De PvdA is ermee bezig…"

U noemt nu de PvdA. Maar die partij heeft de wet voor het nieuwe leenstelsel voor studenten medeondertekend.  

"Dat vind ik ook een grote fout."

Dat zal u toch flink steken als CNV-voorman die opkomt voor de middenklasse?

"Ik vind het absoluut heel slecht. Vanuit de regering wordt gezegd; de rente op je studielening is heel laag en de aflossingsperiode is lang. 

Dat is nou juist het punt waar de regering de middenklasse volstrekt niet begrijpt. Het effect op die groep is veel groter dan wordt verondersteld in Den Haag. De politiek zegt: bij een studieschuld moet je wat ruimer denken, je smeert die schuld gewoon uit over een periode van 35 jaar. Als je zo redeneert, dan ontken je de verschillen die er zijn in de samenleving."

Ook op een ander vlak laat de politiek de middeninkomens in de steek, beweert Limmen. Arbeidsovereenkomsten moeten absoluut met de tijd meegaan, vindt hij. Maar de cao, volgens hem een bastion voor deze groep mensen, staat onder druk.

Niet bij de werknemers zelf, die vinden het principe van een cao prima, zegt hij. "De meest giftige pijlen die ons bereiken op dit vlak komen vanuit de politiek." 

Limmen wijst onder meer naar Halbe Zijlstra, de fractievoorzitter van de VVD die de cao-loze flexibilisering in tegenstelling tot de vakbonden juist niet als probleem ziet. "Laten we eerlijk zijn, we moeten niet vaste contracten aantrekkelijker maken door het zzp-schap onaantrekkelijk te maken", aldus Zijlstra eind mei.

De CNV-voorman hoort ook vanuit D66 kritiek. Volgens die partij houdt de cao alleen maar vernieuwing tegen.

Limmen: "Je moet het effect van zulke uitspraken niet onderschatten. Als politici zich laatdunkend uitlaten over cao's, nemen werkgevers zo'n houding over. De sfeer op het Binnenhof speelt ons wat dat betreft parten."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend