"Onze toekomst kwijt met dit stikstofbeleid." De tekst is woensdag op een spandoek te lezen tijdens het tweede boerenprotest in korte tijd. Boeren vinden dat te veel maatregelen om de uitstoot van stikstof terug te dringen op hun bordje komt. Ze zijn bang dat de regels hen het werken op den duur onmogelijk maken. De boeren trokken massaal naar De Bilt en Den Haag om hun punt te maken.

Dat de boeren opnieuw in actie zouden komen, kondigden ze ruim twee weken geleden al aan. Toen waren ze voor het eerst in dertig jaar ook al met trekkers naar Den Haag gekomen voor een protestactie.

Het protest van 1 oktober richtte zich op het negatieve beeld dat de politiek van boeren schetst. Woensdag is de actie wat specifieker. Agrariërs zijn het niet eens met het Nederlandse stikstofbeleid, dat gebaseerd is op metingen van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).

Uit die metingen blijkt dat agrarische bedrijven voor meer dan 40 procent verantwoordelijk zijn voor het neerslaan van stikstof (depositie) in Nederland. Maar die metingen worden volgens de boeren niet op de juiste wijze uitgevoerd. Zo zou de meetapparatuur te dicht bij veestallen staan en zou het RIVM de onderzoeksresultaten niet willen delen.

Daarom begint de protestactie van woensdag in De Bilt, vlak bij Bilthoven, waar het RIVM is gevestigd.

Eerste boeren arriveren al rond 6.00 uur in De Bilt

De eerste boeren arriveren al rond 6.00 uur per trekker. Langs het terrein loopt een brede weg waar de trekkers gestald worden. Al vroeg verzamelen tientallen boeren zich bij het koffietentje, waar het programma een eindje verderop om 9.00 uur van start zal gaan.

Uiteindelijk begint het programma iets later, vanwege de vele trekkers die nog een plekje moeten zoeken. De brede weg staat dan ook helemaal vol. De boeren worden welkom geheten, waarna Hans Brug, directeur van het RIVM, het podium opkomt en een reactie geeft op de boosheid van de boeren.

Directeur RIVM spreekt enkele minuten

"We maken zo zorgvuldig en robuust mogelijk gebruik van de gegevens", aldus Brug. Hij benadrukt dat de stikstofberekeningen ook voldoen aan de internationale standaarden. "Dit wordt eens in de zoveel tijd gecontroleerd door buitenlandse experts, om de kwaliteit te waarborgen", aldus de directeur, die enkele minuten het woord heeft. Als hij praat is het stil op het veld en luisteren de boeren aandachtig.

Hij eindigt zijn toespraak met: "Zijn er nog vragen?", maar het blijft stil en de microfoon wordt na een fractie van een seconde doorgegeven aan de volgende spreker. Na ongeveer een kwartier verlaat de RIVM-directeur het podium met een symbolisch cadeautje van Farmers Defence Force (FDF), dat het protest organiseert: een meetlat.

Trekkers op de Utrechtsebaan in Den Haag. (Foto: Pro Shots)

'Hans, Hans, Hans', joelen de boeren

Nadat een aantal vertegenwoordigers uit de landbouw het woord hebben gekregen zit het programma erop. Maar dan wordt de RIVM-directeur terug het podium opgeroepen door de organisatie. "Hans, Hans, Hans", schreeuwen de boeren. De muziek wordt ingestart en achter de schermen volgt overleg tussen FDF en Brug.

"Ik heb afgesproken dat ik één keer het podium op zou komen en daar ben ik bedankt door FDF. Ik heb ook iemand die mijn baas is en deze afspraak stond", zegt Brug tegen de vertegenwoordigers van de organisatie.

Zij eisen echter dat de directeur nog de hand komt schudden. Nadat Brug een telefoontje heeft gepleegd, vermoedelijk met de driehoek, zegt hij nogmaals dat hij het podium niet weer op mag. Hij vertrekt vervolgens onder politiebegeleiding van het terrein.

De boeren wordt medegedeeld dat Brug is vertrokken, er wordt even gejoeld maar daarna lopen ze al snel het veld weer af richting hun trekker. Den Haag is nog ver.

Binnenhof hermetisch afgesloten

Terwijl de trekkers nog uit De Bilt moeten vertrekken, verzamelen de eerste boeren zich woensdagmorgen al op de Koekamp in Den Haag. In tegenstelling tot het protest van twee weken eerder, is niet het Malieveld het toneel van de actie, maar de Koekamp.

De Haagse binnenstad lijkt een vesting. Legertrucks hebben de toegangswegen richting het Binnenhof afgezet, de Mobiele Eenheid (ME) rijdt rond en toeristen die een kijkje nemen op het Binnenhof moeten zich in oorlogsgebied wanen.

De eerste boeren die vanuit De Bilt in Den Haag arriveren, scheuren het Malieveld op en parkeren daar hun trekker. Echt chaotisch wordt het als trekkers richting het Binnenhof rijden. Daar komen ze echter niet, want het Binnenhof blijkt écht hermetisch afgesloten te zijn. Dus rijden ze langs het station over de trambaan richting het Malieveld. Omdat daar onvoldoende ruimte is, mogen de trekkers op de Utrechtsebaan worden geparkeerd.

Premier Mark Rutte roept boeren op zich "aan de regels van de autoriteiten" te houden. Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) verzoekt de boeren nogmaals dringend niet naar het Binnenhof te komen.

'Willen jullie meer of minder stikstofregels?'

Als vrijwel alle boeren (FDF schat dat er 20.000 tot 25.000 agrariërs met 8.000 tot 10.000 trekkers zijn gekomen) de Koekamp hebben bereikt, start het officiële gedeelte van het programma. Verschillende mensen uit de agrarische sector houden toespraken en ook Thierry Baudet en Theo Hiddema (Forum voor Democratie) spreken de boeren toe. Hiddema stelt dat de boeren actie moeten blijven voeren en zichzelf niet in een kwaad daglicht moeten stellen.

Dat is in grote lijnen ook de boodschap van Geert Wilders, die onverwachts eveneens het podium betreedt. Hij vraagt of de boeren "meer of minder stikstofregels" willen en roept op tot meer demonstraties.

Als het officiële programma rond 17.00 uur is afgelopen vertrekken de meeste boeren naar huis. Het zorgt opnieuw voor snelwegen vol files.

Een klein deel van de boeren vertrekt niet en overnacht in Den Haag, om donderdagochtend bij de Hofvijver te ontbijten. Nieuwe protestacties sluit de FDF niet uit, maar daarvoor wacht het eerst de reactie van de politiek af.