Turkije staat op het punt opnieuw een militaire inval in Noord-Syrië te plegen. Het land wil een 'veilige zone' scheppen in het grensgebied tussen de twee landen. De Koerden die het gebied in handen hebben, rekenden op Amerikaanse steun. Maar die steun bleek eindig. Vijf vragen over deze kwestie.

Turkije deed twee keer eerder een inval in Syrië. De recentste vond plaats in januari 2018, toen Turkse troepen de noordwestelijke Syrische regio Afrin veroverden en de Koerdische troepen in het gebied verdreven. De YPG-strijders die in Afrin achterbleven lanceerden een guerrillastrijd tegen Turkse troepen en plaatselijke Arabische en Turkmeense milities die de Turken ondersteunen.

Wat is Turkije nu van plan?

Afgelopen zondag maakte de Turkse president Recep Tayyip Erdogan bekend dat hij telefonisch met de Amerikaanse president Donald Trump had gesproken over het Turkse plan om een 'veilige zone' te vestigen in het noordoosten van Syrië.

De beoogde zone is een strook van zo'n 32 kilometer breed, op de grens tussen Turkije en Syrië. Die moet volgens Ankara worden veiliggesteld om "terroristen" te bestrijden en "de omstandigheden te scheppen om Syrische vluchtelingen te laten terugkeren" naar hun land.

Turkije beschouwt de Koerdische YPG-militie, die het leeuwendeel vormt van de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF), als een verlengstuk van de Koerdische PKK, waarmee het in eigen land al dertig jaar is verwikkeld in een bloedig conflict. De Koerden willen een eigen staat vestigen en Ankara vreest dat de omvangrijke Koerdische minderheid in Turkije zich bij die wens zal aansluiten.

De SDF kreeg grote delen van Noord-Syrië in handen tijdens de strijd tegen de IS.

Momenteel bevinden zich meer dan 3,6 miljoen Syrische vluchtelingen in Turkije, dat zo'n 2 miljoen van hen wil onderbrengen in de 'veilige zone'.

Wat zegt Washington over de Turkse voornemens?

Het Witte Huis kwam afgelopen zondag met de verklaring dat de VS is begonnen de 100 tot 150 Amerikaanse militairen die nog in het gebied aanwezig zijn, terug te trekken.

"Turkije zal spoedig zijn lang geplande militaire operatie in Noord-Syrië in gang zetten", stond daarin. "De Amerikaanse strijdkrachten zullen niet deelnemen aan of betrokken zijn bij die operatie. En Amerikaanse troepen, die het territoriale 'Kalifaat' van IS hebben verslagen, zullen zich niet langer in de directe omgeving bevinden.

Trump verdedigde zijn besluit op Twitter. Hij schreef dat het tijd is dat de VS zich terugtrekt uit "deze belachelijke eindeloze oorlogen" en zijn troepen naar huis haalt. "We zullen alleen vechten als dat in ons voordeel is, en alleen vechten om te winnen. Turkije, Europa, Syrië, Iran, Irak, Rusland en de Koerden zullen nu zelf moeten uitzoeken wat ze willen doen met de gevangengenomen IS-strijders in hun 'buurt'."

Volgens Trump hebben de Koerden de VS geholpen in de strijd tegen IS, maar ontvingen ze in ruil daarvoor "grote hoeveelheden" Amerikaans geld en materieel. Hij stelt dat het te duur is om hen te blijven steunen.

Hoe hebben de Koerden gereageerd?

Zij zijn vooral verbijsterd dat de VS hen laat vallen. Een woordvoerder van de SDF liet weten dat de Koerden "garanties hebben van de VS" dat het geen enkele Turkse militaire operatie zal toestaan in het gebied. "De Amerikaanse verklaring kwam als een verrassing en we kunnen wel zeggen dat het een dolkstoot in de rug is voor de SDF", zei hij.

De YPG-militie heeft in het verleden al gewaarschuwd dat het moeilijk wordt om tegelijkertijd een militaire strijd tegen Turkije te voeren, de gevangenissen en kampen waar grofweg twaalfduizend vermeende IS-strijders en hun familieleden vastzitten te bewaken en te voorkomen dat de terreurgroep een comeback maakt in Noord-Syrië.

Volgens Washington zal Turkije de verantwoordelijkheid voor de IS-gevangenen overnemen van de Koerden, maar het is onduidelijk hoe dat zal werken. De meeste gevangenenkampen bevinden zich ten zuiden van de Turkse 'veilige zone'.

En de rest van de internationale gemeenschap?

De VN waarschuwt dat een Turkse inval grote risico's voor de burgerbevolking met zich meebrengt en dat gruwelijkheden en het ontstaan van een nieuwe vluchtelingenstroom moeten worden voorkomen.

"Voor de Verenigde Naties is het concept van veilige zones er een waar we een bittere geschiedenis mee hebben en die we niet promoten of aanmoedigen", zei Panos Moumtzis, VN-coördinator humanitaire hulpverlening voor Syrië. "We denken niet dat dit iets is wat ooit heeft gewerkt voor de VN, met wat er in het verleden in Srebrenica is gebeurd in het achterhoofd."

Moumtzis verwees daarmee naar de moord op achtduizend moslimmannen en -jongens door Bosnisch-Servische troepen in 1995. Zij bevonden zich in een 'veilige zone' van de VN, maar de aanwezige Nederlandse blauwhelmen slaagden er niet in hen te beschermen.

EU-buitenlandwoordvoerder Maja Kocijancic stelde dat de enige mogelijke oplossing voor het conflict in Syrië een politieke is. De Europese Unie heeft Turkije maandag opgeroepen tot "beëindiging van de vijandigheden, de bescherming van burgers en ongehinderde, veilige en duurzame toegang voor humanitaire hulp in heel Syrië".

Heeft Trump zijn eigen mensen wel mee?

In eigen land kan het besluit van de Amerikaanse president om de Koerden te laten vallen ook op veel onbegrip rekenen. Oud-VN-ambassadeur Nikki Haley, een protegé van Trump, schreef op Twitter: "We moeten onze bondgenoten altijd rugdekking geven, als we verwachten dat zij ons rugdekking geven. De Koerden waren doorslaggevend in onze succesvolle strijd tegen IS in Syrië. Hen achterlaten om te sterven is een grote fout."

De Amerikaanse senator Lindsey Graham, doorgaans een van de vurigste bondgenoten van zijn president, gaf breed uiting aan zijn afkeuring. Hij noemde de stap van Trump "een grote overwinning" voor IS, Iran en de Syrische president Bashar Al Assad.

"Dit impulsieve besluit van de president maakt alle vorderingen die we hebben gemaakt ongedaan en heeft de regio in nog meer chaos gestort", zei hij tegen Fox and Friends, Trumps favoriete televisieprogramma. "Ik zal alles doen wat ik kan om de Turkse strijdkrachten en economie met sancties te treffen als ze één voet in Syrië zetten."

De verontwaardiging lijkt resultaat te hebben gehad. Trump bediende zich maandag weer van Twitter om te melden dat "als Turkije ook maar iets doet wat ik, in mijn grote en ongeëvenaarde wijsheid, beschouw als uit den boze, dan zal ik de economie van Turkije volledig vernietigen en wegvagen (zoals ik eerder heb gedaan!)."

Een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken benadrukte gelijktijdig dat de VS een Turkse inval in Noord-Syrië niet steunt. "Het is een heel slecht idee", zei hij tegen journaisten. Hij noemde het Turkse plan om Syrische vluchtelingen onder te brengen in de 'veilige zone' die het wil scheppen "waarschijnlijk het gekste idee dat ik ooit heb gehoord" en stelde dat de VS het luchtruim boven het gebied nog steeds beheerst.