Onder het regime van de vrijdag overleden Robert Mugabe werd Zimbabwe een van de armste landen ter wereld. Geen prijs - inclusief bloedvergieten - was hem te hoog om zijn macht te behouden.

Mugabe won vele verkiezingen, maar die leken zelden vrij van fraude en intimidatie. Een bekende uitspraak van de dictator was dat "alleen God" hem uit zijn ambt kon ontzetten.

De politieke en publieke steun voor Mugabe waren de afgelopen decennia flink afgebrokkeld. Met zijn economische politiek wist hij een van de welvarendste landen in de regio aan de bedelstaf te krijgen.

Maar toch koesterde de bevolking bewondering en sympathie voor de oud-dictator, die het land veertig jaar terug naar de onafhankelijkheid leidde. De hardnekkigheid van dat sentiment is deels ook te verklaren door de huidige toestand van het land, die onder Mugabes opvolger verder is verslechterd.

Mugabe raakte gedesillusioneerd door status van geboorteland

Mugabe werd in 1924 geboren in een arm, rooms-katholiek gezin in het toenmalige Zuid-Rhodesië. Mugabe behaalde een bachelordiploma geschiedenis en Engelse literatuur aan de Universiteit van Fort Hare in Zuid-Afrika. Hij ging aan het werk als leerkracht.

Tijdens die periode raakte hij gedesillusioneerd door de status van zijn geboorteland als kolonie van het Verenigd Koninkrijk en de witte elite die Zimbabwe bestuurde. Mugabe begon demonstraties bij te wonen waarin werd opgeroepen tot de vorming van een onafhankelijke, door zwarte Afrikanen bestuurde staat.

Ook werd hij lid van de socialistische partij ZAPU. Mugabe ontpopte zich tot een pan-Afrikaan en had de overtuiging dat de overheersing alleen met geweld kon worden beëindigd.

Mugabe voegde Patriottisch Front toe aan partijnaam

Met de oprichting van zijn eigen partij ZANU splitste Mugabe het Afrikaanse verzet tegen de overheersing langs etnische lijnen. ZAPU werd voornamelijk gesteund door het volk Ndebele, terwijl de achterban van ZANU overwegend bestond uit Shona's. Zij behoren tot het volk van Mugabe en de etnische meerderheid in Zuid-Rhodesië.

Na het uiten van kritiek op de Zimbabwaanse regering werd Mugabe in 1964 veroordeeld wegens opruiing. Een proces kreeg hij niet. Hij zat tot november 1974 in de gevangenis. Tijdens zijn gevangenschap behaalde hij een masterdiploma economie en een bachelorgraad in bestuurskunde. Zijn zoon - nog een baby - overleed terwijl Mugabe vastzat. Hij kreeg geen toestemming om de begrafenis bij te wonen.

Strijd groeide uit tot een burgeroorlog

In november 1965 verklaarde Zuid-Rhodesië zich eenzijdig onafhankelijk. De witte regering deed dit uit onvrede over het beleid van moederland het Verenigd Koninkrijk. Het VK vond dat koloniën eerst moesten worden bestuurd door een etnische meerderheid, voordat er sprake kon zijn van onafhankelijkheid.

Het land ging verder onder de naam Rhodesië, maar werd internationaal niet erkend. De rechtse regering begon de verschillende Afrikaans-nationalistische bewegingen hardhandig op te rollen, terwijl die zich op hun beurt in toenemende mate met geweld verzetten. Deze strijd groeide uit tot een burgeroorlog die tot 1979 zou duren.

Mugabe was een van de langstzittende staatshoofden in Afrika. (Foto: Getty Images)

Mugabe werd premier en maakte zich schuldig aan genocide

Na zijn vrijlating in 1974 vluchtte Mugabe naar Mozambique, waar hij zijn leiderschap over ZANU probeerde te consolideren. Dit lukte hem mede door de steun van de militaire tak van de partij: in 1977 werd hij officieel uitgeroepen tot partijleider. Hij voegde de letters PF (een afkorting voor Patriottisch Front) aan de partijnaam toe. ZANU-PF voerde onder meer guerrilla-aanvallen uit op witte boeren en ondernemers in Rhodesië.

In 1979 kwam de oorlog tegen de Britten ten einde na jarenlange onderhandelingen. Mugabe had zich tijdens dat proces ontpopt tot een van de militantste leiders aan de zwarte zijde van het conflict en een vaardige onderhandelaar. In 1976 stelde hij dat de enige oplossing voor Rhodesië uit de loop van een geweer zou komen.

De gesprekken leidden in 1979 tot een vredesakkoord en een jaar later vonden de eerste parlementaire verkiezingen van het nieuwe Zimbabwe plaats. Beide strijdende partijen werden ervan beschuldigd die te hebben beïnvloed met intimidatie en geweld.

ZANU-PF vaagde de andere zwarte politieke partijen weg in het stemlokaal en vormde een coalitieregering met ZAPU. Mugabe werd premier. Hij nam als regeringsleider ook witte ministers op in zijn kabinet en predikte vreedzaam samenleven. Het contrast met het apartheidsregime in buurland Zuid-Afrika leverde hem veel steun en sympathie op.

Aan de andere kant zette hij begin jaren tachtig zijn in Noord-Korea opgeleide Vijfde Brigade in tegen de machtige Ndebele-stam in de regio Matabeleland, die hem politiek in de weg zat. Tienduizenden onschuldige burgers kwamen om het leven. De slachtingen werden door de internationale gemeenschap bestempeld als genocide. Zijn latere vicepremier Emmerson Mnangagwa, die inmiddels de macht heeft overgenomen, was als minister van Staatsveiligheid een van de legerleiders van deze operatie.

Zijn beleid kon hyperinflatie niet voorkomen

Ondanks zijn master economie voerde Mugabe in economisch opzicht een desastreus beleid. Een van de speerpunten van zijn beleid was het toekennen van land aan veteranen van de onafhankelijkheidsoorlog. Witte boeren werden met intimidatie en geweld gedwongen hun land af te staan.

Veel veteranen hadden echter geen idee hoe ze een boerenbedrijf moesten runnen. Van de graanproductie van eind jaren tachtig (325.000 ton per jaar) was na een paar jaar nog maar een tiende over. De hele landbouwsector stortte in, net als de Zimbabwaanse industrie die Mugabe had hervormd onder druk van de Wereldbank.

Hyperinflatie was het gevolg. Tien jaar geleden werd zelfs de Zimbabwaanse dollar opgeheven en de Amerikaanse dollar als officiële munt ingevoerd. Omdat er echter niet genoeg papiergeld beschikbaar was, werd het land ook door een chronisch gebrek aan valuta's geteisterd.

Robert Mugabe en zijn echtgenote Grace op zijn 93e verjaardag. (Foto: Getty Images)

Mugabes echtgenote kreeg 'Gucci Grace' als bijnaam

Geleidelijk verloor Mugabe terrein aan de oppositiebeweging Movement for Democratic Change (MDC), die werd geleid door Morgan Tsvangirai. Tijdens verkiezingen in 2000 wist de MDC 41 procent van de stemmen veilig te stellen

Mugabe voerde zijn schrikbewind tegen de oppositie op. Bij de presidentsverkiezingen in 2008 verloor Mugabe de eerste ronde. Honderden oppositieleden en aanhangers werden omgebracht en veel anderen werden vastgezet. Tsvangirai trok zich terug als kandidaat. Onderhandelingen leidden in 2009 tot een wrokkige machtsdeling. De oppositieleider werd premier.

De verkiezingen van 2013, die Mugabe 61 procent van de stemmen brachten, maakten een einde aan het gedeelde bewind.

Familie Mugabe leefde in weelde

Ondanks de volledig losgeslagen inflatie in hun land, gaven Mugabe, zijn tientallen jaren jongere tweede vrouw Grace en zijn zoons veel geld uit aan hun eigen behoefte aan luxe.

Zijn jongste zoon haalde in 2017 de kranten door in een Zuid-Afrikaanse nachtclub een fles champagne van honderden dollars leeg te gooien over zijn horloge van 60.000 dollar. En Mugabes echtgenote kreeg de bijnamen 'Gucci Grace' en 'The First Shopper'.

Dat de inmiddels hoogbejaarde Mugabe er steeds vaker op zinspeelde dat Grace hem zou moeten opvolgen, zette kwaad bloed bij huidige president Emmerson Mnangagwa, die de steun van het leger genoot. Het wegsturen van Mnangagwa betekende het begin van het einde voor Mugabe. Daarmee joeg hij het leger en zijn eigen partij tegen zich in het harnas en viel de ruggengraat van zijn alleenheerschappij weg.

Een teruggetrokken leven

De laatste jaren leidde Mugabe een teruggetrokken leven in zijn villa in een buitenwijk van de Zimbabwaanse hoofdstad Harare. De afgelopen maanden liet hij zich nog amper in het openbaar zien.

De oud-president was al een tijd ziek. Hij overleed vrijdag in een ziekenhuis in Singapore, waar hij de laatste jaren regelmatig medische behandelingen onderging.

Zimbabwe is onder Mugabes oud-vertrouweling Mnangagwa nog steeds een puinhoop. Zo'n vijf miljoen Zimbabwanen, ongeveer een derde van de bevolking, worden ernstig bedreigd door voedseltekorten die zowel door economisch wanbeleid als door desastreuze droogte zijn ontstaan. Protesten tegen het regime worden beantwoord met geweld.

Het afzetten van Mugabe bood de Zimbabwanen een sprankje hoop op verandering. Maar hoewel de oud-president uit het zicht verdween, is zijn bittere nalatenschap nog steeds intact.