Hongkong is in de ban van een omstreden wetsvoorstel dat uitlevering aan China mogelijk maakt. Bestuurder Carrie Lam heeft het ontwerp doodverklaard, maar toch blijven tegenstanders massaal actievoeren. Dit weten we over de onrust in Hongkong.

De wet is opgesteld na een moord in Taiwan, een eiland dat door China wordt gezien als een afvallige provincie. Een vakantie van een Hongkongs stel in 2018 eindigde in een bloedbad. De man doodde zijn zwangere vriendin en vluchtte vervolgens naar huis. Hij heeft toegegeven schuldig te zijn, maar weigert zelf terug te keren naar Taiwan.

Lam zegt met de nieuwe wet te willen voorkomen dat Hongkong een toevluchtsoord voor criminelen wordt. Hongkong heeft als speciale administratieve regio binnen China een hoge mate van autonomie, die uit onder meer een eigen rechtssysteem bestaat. De regio heeft nooit uitleveringsverdragen gesloten met China, Taiwan en Macau.

Het zogeheten 'één land, twee systemen'-principe werd in 1997 in werking gesteld, het jaar waarin het Verenigd Koninkrijk Hongkong overdroeg aan China. De afspraken over de onafhankelijkheid van de regio zijn vijftig jaar geldig.

Honderdduizenden mensen hebben actie tegen de uitleveringswet gevoerd. (Foto: Pro Shots)

Tegenstanders van de wet vrezen voor misbruik

Het wetsvoorstel wordt door veel inwoners van Hongkong gezien als een ondermijning van hun onafhankelijkheid. Zij vrezen onder meer dat Peking de wet gaat misbruiken om politieke tegenstanders of andere staatsvijanden in China te berechten.

Die angst is er niet zomaar. Zo verdwenen in 2015 Hongkongse verkopers van boeken die verboden zijn door de centrale regering. Het vijftal bleek in China vast te zitten.

De regioregering heeft concessies gedaan om de zorgen bij de bevolking weg te nemen. In aanloop naar de parlementaire behandeling van het aangepaste wetsvoorstel in juni bereikten de massademonstraties van de tegenstanders echter een nieuw hoogtepunt. Lam besloot het voorstel voor onbepaalde tijd op te schorten.

Taiwan heeft dan al meermaals zorgen geuit over de uitleveringswet en laten weten niet mee te werken aan de eventuele uitlevering van de moordverdachte. Daarmee is volgens Lam de urgentie verdwenen om de wet goed te keuren. De Hongkongse leider had juli als deadline gesteld.

Lam wil het vertrouwen van de bevolking terugwinnen. (Foto: Pro Shots)

Eisen van de demonstranten

  • Definitieve intrekking van het uitleveringswetsvoorstel
  • Het aftreden van Lam, politieke hervormingen in Hongkong
  • Protesten niet langer omschrijven als rellen
  • Aanklachten tegen opgepakte demonstranten laten vallen
  • Onafhankelijk onderzoek naar handelen van politie

Betogers nemen geen genoegen met opschorting

De acties tegen de wet houden ondanks Lams besluit aan. Nadat betogers het parlementsgebouw hadden bestormd en vernield, verklaarde Lam de uitleveringswet "dood". Ze noemde de situatie in Hongkong de "grootste politieke crisis in decennia" en stelde dat de regering "compleet heeft gefaald".

Omdat de definitieve intrekking van het voorstel tot grote teleurstelling van de betogers uitblijft, nemen de spanningen in de regio verder toe. De betogers eisen intussen ook het aftreden van Lam.

De hoogste bestuurder van Hongkong is echter niet van plan op te stappen. Ze wordt daarin gesteund door de regering van de Chinese president Xi Jinping. Lam werd in 2017 gekozen door een comité dat Peking gunstig is gezind. Lam is net als de meerderheid van de volksvertegenwoordiging in Hongkong pro-China.

Ook de politie wordt gesteund door de Chinese regering. De betogers uiten veel kritiek op de agenten in de regio. Zij zouden te veel geweld gebruiken en daarom wordt een onafhankelijk onderzoek naar het handelen van de politie geëist.

Chinees leger kan in Hongkong ingrijpen

De roep om onafhankelijkheid en democratie klinkt steeds luider, terwijl de demonstraties steeds vaker eindigen in confrontaties met de politie. Het Chinese leger mag op verzoek van de Hongkongse autoriteiten ingrijpen, maar daar lijkt nu geen sprake van te zijn.

De uitleveringswet wordt door de centrale regering gezien als een interne aangelegenheid. Daarnaast meldde Peking in een een van de eerste reacties dat de Hongkongse regering en bevolking manieren moeten vinden om de problemen in de regio zelf op te lossen.

De centrale regering zegt de rechterlijke organen in Hongkong te steunen "in het straffen van de criminelen in overeenstemming met de wet". "We steunen de mensen die van zowel China en Hongkong houden in hun poging om de rechtsstaat in de regio te beschermen."

Chen Daoxiang, opperbevelhebber van het Chinese leger in Hongkong, veroordeelt het geweld door de demonstranten. "We zijn vastbesloten om de soevereiniteit, veiligheid, stabiliteit en de welvaart van Hongkong te beschermen."

Eind juli is een video gepubliceerd waarin zijn troepen een oefening doen met mensen die zich voordoen als relschoppers. Daarin wordt door de militairen onder meer Kantonees gesproken, de regionale taal in Hongkong. "Alle gevolgen zijn op eigen risico", roept een van de soldaten.

Betogers botsen steeds vaker met de oproerpolitie. (Foto: Reuters)