Na verschillende incidenten in de Straat van Hormuz zijn de spanningen tussen Iran en het Westen flink opgelopen. Meerdere olietankers zijn gesaboteerd en drones zijn uit de lucht geschoten. De Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk overwegen om in te grijpen in het zeegebied bij Iran. NU.nl zet in vijf punten op een rij wat je moet weten over het conflict.

1. De Straat van Hormuz

De Straat van Hormuz ligt tussen Iran en Oman. De zee-engte verbindt de Perzische Golf met de Golf van Oman, die op zijn beurt uitkomt in de Arabische Zee. Op zijn smalste punt is de Straat van Hormuz 33 kilometer breed, waarbij beide scheepvaartroutes slechts 3 kilometer breed zijn.

Jaarlijks passeert een vijfde van alle olie in de wereld de Straat van Hormuz. In 2018 ging het volgens de Verenigde Staten om 21 miljoen olievaten per dag.

OPEC-landen Saoedi-Arabië, Iran, de Verenigde Arabische Emiraten, Koeweit en Irak exporteren het meeste van hun ruwe olie via de Straat. Qatar, 's werelds grootste exporteur van het vloeibare gas LNG, gebruikt de zeestraat volop voor de uitvoer van zijn gas.

2. De sancties

In 2015 tekenen Frankrijk, Duitsland, het VK, Rusland, China en de VS een nucleair verdrag met Iran. Dit in Wenen gesloten atoomakkoord moet de bezorgdheid van de internationale gemeenschap over een Iraanse kernbom wegnemen.

De Verenigde Staten stappen in mei 2018 uit de Iran-deal. Volgens de Amerikaanse president Donald Trump zijn er namelijk aanwijzingen dat Iran kernwapens maakt.

De afgelopen maanden is Trump weer bezig om de duimschroeven van Iran steviger aan te draaien. De Amerikanen leggen Iran in het voorjaar nieuwe sancties op. Die sancties zijn bedoeld om de Iraanse olie-export tot nul terug te brengen.

Vervolgens komt de VS eind juni ook met sancties voor elk land dat ruwe olie uit Iran importeert. De Europese landen willen het nucleair akkoord echter nog niet opgeven. Om te kunnen handelen met Iran, zonder dat de Amerikaanse sancties worden geschonden, neemt de Europese Unie een apart handelskanaal (INSTEX) in gebruik.

3. De politieke spanningen

De Amerikaanse veiligheidsadviseur John Bolton zegt op 5 mei dat er aanwijzingen voor een "onbekende dreiging" in de regio rondom Iran zijn. Volgens hem zouden bondgenoten van de VS, die aanwezig zijn in de buurlanden Irak en Syrië, gevaar lopen. De Verenigde Staten besluiten een vliegdekschip en bommenwerpers naar het Golfgebied te sturen.

In die periode heeft Iran de uraniumproductie verviervoudigd. Het land zal al gauw meer verrijkt uranium in voorraad hebben dan is toegestaan volgens het nucleair akkoord. Het is duidelijk dat Iran de druk opvoert.

Het Pentagon reageert door duizend extra militairen naar het Midden-Oosten te sturen. Trump dreigt in de periode van spanning zelfs een keer met een raketaanval op Iran, maar blaast die af na een stevige discussie in het Witte Huis.

4. De incidenten

In de tussentijd vinden in de periode van 5 mei tot nu meerdere incidenten plaats. Op 12 mei worden vier olietankers aangevallen in de Perzische Golf, vlak bij de Straat van Hormuz. De Amerikanen houden Iran verantwoordelijk. Iran ontkent en de Amerikanen komen niet met bewijs.

Op 13 juni worden opnieuw twee olietankers aangevallen. De VS komt dit keer met beelden waarop te zien is hoe leden van de Iraanse Revolutionaire Garde (IRG), een militair elitekorps, een onontplofte kleefmijn van de zijkant van een olietanker halen. Iran ontkent opnieuw en beschuldigt de VS van 'Iran-fobie'.

Dan geeft Iran een duidelijk signaal: op 20 juni haalt het land een Amerikaanse spionagedrone neer. Volgens Iran vloog de drone in zijn luchtruim. De VS stelt dat het onbemande toestel neer is geschoten boven de Straat van Hormuz, in het internationale luchtruim. Dit incident was voor Trump de reden om met de raketaanval te dreigen.

Na het drone-incident schiet het Amerikaanse oorlogsschip een Iraanse drone uit de lucht boven de Straat van Hormuz. Iran ontkent dat het een drone heeft verloren.

5. De Britten raken betrokken

Begin juli legt het Verenigd Koninkrijk op verzoek van de Amerikanen een Iraanse tanker aan de ketting bij Gibraltar. De tanker schendt volgens de Britten EU-sancties door met ruwe olie naar Syrië te varen.

De Iraanse Revolutionaire Garde reageert woedend en dreigt publiekelijk met vergeldingsmaatregelen tegen de Britten. Op 19 juli meldt de IRG dat ze een Britse olietanker in beslag heeft genomen in de Straat van Hormuz. Volgens het Verenigd Koninkrijk is ook een tweede Britse tanker geconfisqueerd, maar Iran zegt dat dit schip alleen een waarschuwing heeft gekregen.

Trump belooft zijn steun aan de Britten en ziet weer nieuwe redenen tot een harder optreden tegen Iran. Het Verenigd Koninkrijk stuurt aan op een marinemissie onder Europese leiding in de Perzische Golf.

En Nederland?

De Britten vragen Nederland op 22 juli deel te nemen aan de marinemissie. Eerder vroegen ook de Amerikanen Nederland al om een bijdrage te leveren, om een veilige doorvaart voor schepen in de Straat van Hormuz te bevorderen.

Het kabinet onderzoekt nog of een deelname aan de missie wenselijk is en komt na de zomer met een reactie.