Inwoners van Hongkong protesteren zondag opnieuw tegen een wetsvoorstel dat uitlevering aan China mogelijk maakt. Hoewel de regioregering de behandeling van de wet voor onbepaalde tijd heeft opgeschort, is er geen einde gekomen aan de onrust in de regio. Vijf vragen over de situatie.

Waarom is er ophef over de uitleveringswet?

De wet maakt uitlevering aan alle Chinese gebieden (China, Macau en Taiwan) mogelijk. Dit ligt om veel verschillende redenen gevoelig. Zo wonen er politieke vijanden van China in Hongkong en wordt gevreesd voor misbruik van de uitleveringswet door de autoriteiten in Peking.

Daarnaast zijn er vaker besluiten genomen die de invloed van de centrale regering in Peking op Hongkong vergrootten. De uitleveringswet wordt door critici dan ook gezien als een aantasting van de onafhankelijkheid van de regio.

Sinds het Verenigd Koninkrijk het in 1997 aan China overdroeg, heeft Hongkong de status van een speciale administratieve regio. Er werd voor de eerstvolgende vijftig jaar een 'één land, twee systemen'-principe afgesproken, wat onder meer het rechtssysteem en de persvrijheid in de oud-kolonie in bescherming neemt.

De uitleveringswet wordt door critici gezien als een ondermijning van de onafhankelijkheid van Hongkong. (Foto: EPA)

Zit China achter het wetsvoorstel?

De Hongkongse leider Carrie Lam zegt dat het voorstel niet uit China afkomstig is. De wet moet volgens haar voorkomen dat criminelen Hongkong als een toevluchtsoord zien. Aanleiding hiervoor is een strafrechtelijk onderzoek in Taiwan, zo heeft Lam meerdere malen benadrukt.

Het gaat hierbij om een moordzaak die draait om een jong stel uit Hongkong. Het zwangere slachtoffer werd op vakantie in Taipei door haar vriend om het leven gebracht, waarna hij naar huis vluchtte. De man heeft toegegeven verantwoordelijk te zijn voor de dood van de vrouw, maar weigert zelf terug te keren naar Taiwan.

De regering van de Chinese president Xi Jinping zegt dat Hongkongse kwesties interne aangelegenheden zijn, maar heeft ook aangegeven voor de uitleveringswet te zijn. De regering steunt ook Lam, die in 2017 door een Peking-gezind comité werd gekozen. Zij is net als een meerderheid van de volksvertegenwoordiging pro-China.

De Honkongse leider Carrie Lam wil Hongkong juist beschermen met de uitleveringswet. (Foto: EPA)

Wie voeren actie tegen het wetsvoorstel?

Uit de mensenmassa's is op te maken dat relatief veel betrokkenen jongvolwassenen zijn. Dat is niet geheel verrassend, aangezien slechts 4,1 procent van de volwassenen tot en met 29 jaar zich volledig als Chinees identificeert. Bij oudere leeftijdsgroepen ligt dat cijfer gemiddeld op 17,3 procent, aldus een onderzoek van de Universiteit van Hongkong.

Een van de drijvende krachten achter de demonstraties is het Civil Human Rights Front (CHRF). De organisatie vertegenwoordigt tientallen NGO's en pan-democratische politieke partijen. Het CHRF heeft aandacht voor onder meer de politiek, mensenrechten, religie en cultuur. Het bestuur vindt dat het wetsvoorstel moet verdwijnen.

Hebben de demonstranten invloed op het wetsvoorstel?

Vanwege de ontstane onrust heeft de regioregering de behandeling van het wetsvoorstel voor onbepaalde tijd opgeschort. Eerder leidde dit al tot aanpassingen van de wet. Een daarvan is dat de mensenrechten van verdachten ook na uitlevering gegarandeerd moeten zijn.

Taiwan, dat door China gezien wordt als afvallige provincie, heeft meermaals zorgen geuit over de uitleveringswet en aangegeven niet mee te werken aan de eventuele uitlevering van de moordverdachte. Daarmee is volgens Lam de urgentie verdwenen om de wet goed te keuren. De Hongkongse leider had juli als deadline gesteld.

In het verleden leverden massaprotesten verschillende resultaten op. In 2003 kon worden voorkomen dat een veiligheidswet werd aangenomen, maar elf jaar later slaagde de zogeheten Paraplu-beweging er niet in om een wijziging in het kiessysteem tegen te houden.

Demonstranten beschermen zich op woensdag 12 juni tegen een traangasaanval van de oproerpolitie. (Foto: AFP)

Waarom zijn deze demonstraties zo opvallend?

Bij het eerste massaprotest (9 juni) waren volgens de initiatiefnemers een miljoen personen komen opdagen. De politie spreekt echter van 240.000 betogers. Bij het eerstgenoemde cijfer is sprake van een nieuw record sinds de oud-kolonie in 1997 door de Britten aan China werd overgedragen. Precies een week later was er volgens de organisatie een opkomst van 2 miljoen demonstranten.

Op woensdag 12 juni, toen de oproerpolitie onder meer traangas en rubberen kogels gebruikte, droegen veel demonstranten maskers, helmen en andere gezichtsbedekking. Ze riepen elkaar vooraf op beschermende en onopvallende kleding te dragen.

Op die dag is ook massaal gebruik gemaakt van onder meer prepaid-simkaarten, losse ov-kaartjes en contant geld. Over de bijeenkomsten wordt via beveiligde chatapps als Telegram en WhatsApp gecommuniceerd. Een grote groep betrokkenen probeert anoniem te blijven, wat bij eerdere massaprotesten niet het geval was.