De invasie van Normandië op 6 juni 1944 - nu 75 jaar geleden - was een cruciaal moment in de bevrijding van West-Europa. Nog geen jaar later was nazi-Duitsland verslagen en eindigde de Tweede Wereldoorlog in Europa. Toch was het mondiale conflict op 'D-day' al ruim vier jaar aan de gang; een goede reden om deze dag in een breder perspectief te plaatsen aan de hand van vijf punten.

1. D-day was niet de eerste geallieerde invasie in Europa

Hoewel D-day wordt gezien als dé invasie van de Amerikanen en Britten in Europa, was in juni 1944 ondertussen al een uitgebreide campagne bezig, en wel in Italië. Een klein jaar voor D-day in Normandië, vond op 10 juli 1943 onder de codenaam Operation Husky een landing in Sicilië plaats. Daarna volgde ook een inval op het Italiaanse vasteland.

Rome werd twee dagen voor D-day al bevrijd. Een groot deel van Italië, dat onder dictator Benito Mussolini een bondgenoot van nazi-Duitsland was, gaf zich vervolgens over. Uiteindelijk was Italië niet de weg om nazi-Duitsland te verslaan, ook omdat de focus van de geallieerden na D-day meer op Frankrijk kwam te liggen. Het laatste Duitse leger in Italië gaf zich pas in mei 1945 over.

Amerikaanse soldaten op Sicilië in 1943. (Foto: Getty Images)

2. Het Duitse leger was in 1943 al geknakt, door de Sovjets

De Russische stad Koersk is bij het grote publiek niet heel bekend, maar in de maanden juli en augustus van 1943 vochten nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie hier een gigantische slag uit. Het gevecht volgde op een Duits offensief, maar werd gewonnen door de Sovjets.

De Duitsers waren het initiatief aan het oostfront hierna voorgoed kwijt, na eerder al gevoelige nederlagen te hebben geleden in Stalingrad en Moskou. De Sovjets leden zwaardere verliezen, maar konden die veel beter opvangen dan de Duitsers. Alles wat die nu nog restte, was de Sovjets zo lang mogelijk tegenhouden.

Van de naar schatting 4,4 miljoen tot 5,3 miljoen militaire Duitse doden in de hele oorlog verloren ruim vier miljoen Duitsers het leven aan het oostfront.

Een Duitse Tiger-tank tijdens de Slag om Koersk. (Foto: Getty Images)

3. Churchill was geen voorstander van de invasie

"Deze slag wordt ons opgelegd door de Russen en de Amerikanen", zei de Britse premier Winston Churchill in april 1944, twee maanden voor de invasie. En hij had gelijk. Sovjetdictator Jozef Stalin drong al jaren aan op een 'tweede front' in West-Europa om de druk op zijn eigen troepen te verlichten. De Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt bleef de invasie - gesteund door zijn legertop - erdoor drukken.

Churchill wilde zelf een opmars via Italië en de Balkanlanden. Bovendien had de Britse premier de slagvelden van de Eerste Wereldoorlog, waarbij honderdduizenden Britten de dood vonden, nog in zijn achterhoofd. Een aanval van de Britten en Canadezen op de Franse kuststad Dieppe in 1942 was bovendien uitgelopen op een fiasco.

Gewonde Canadese soldaten na de aanval op Dieppe in 1942. (Foto: Getty Images)

4. De Sovjets deden niet mee, maar speelden wel een grote rol

Stalin heeft lang aangedrongen op een tweede front, maar of zijn beweegredenen begin 1944 hiervoor nog dezelfde waren als eerder in de oorlog, is de vraag. Verschillende historici schrijven dat de Sovjetdictator er op de conferentie in Teheran in 1943 al van overtuigd was dat de Sovjet-Unie de Duitsers ook zonder dat tweede front kon verslaan.

De gewiekste Georgiër was echter op de hoogte van Churchills wens om via de Balkan op te rukken, wat het dwarsbomen van Stalins plannen met Oost-Europa zou betekenen; een reden om er toch vooral bij Roosevelt op aan te dringen om de invasie van Frankrijk door te laten gaan.

Roosevelt was op zijn beurt bang dat Stalin na de oorlog aan de onderhandelingstafel onhandelbaar zou zijn als de Amerikanen geen significante rol zouden hebben gespeeld bij het verslaan van nazi-Duitsland.

Ook Churchill zat in zijn hoofd al aan die onderhandelingstafel: hij vreesde juist een gedecimeerd Brits leger na de invasie, waardoor het Verenigd Koninkrijk niets meer zou voorstellen en hij zijn invloed in rook zag opgaan. Het verklaart waarom Roosevelt steeds voorstander van de invasie was en Churchill die probeerde tegen te houden.

Conferentie van Teheran in 1943, met Jozef Stalin, Franklin D. Roosevelt en Winston Churchill. (Foto: Getty Images)

5. Luchtoffensief even belangrijk als grondoffensief

Hoewel 'boots on the ground' de zichtbare vorm van bevrijding is en de Duitsers daarmee letterlijk uit de door hen bezette landen werden verjaagd, werd nazi-Duitsland op meerdere manieren verslagen. Al sinds 1943 was er een enorme bombardementscampagne bezig die de pijn deed in Duitsland.

Ook hier waren de Britten en de Amerikanen het overigens niet over eens. De Britten bleven tot het einde van de oorlog vooral doorgaan met het platgooien van Duitse steden, zonder aantoonbaar effect op het moreel van de bevolking. De Amerikanen hadden een meer strategische doctrine: raak de Duitse oorlogsindustrie op kwetsbare punten. Vliegtuigfabrieken, olieraffinaderijen, kogellagerfabrieken, tankfabrieken; vrijwel alles werd onder vuur genomen.

De voorbereidingen op de invasie in Normandië vormden eigenlijk maar een vervelende onderbreking van deze campagne, want de bommenwerpers moesten worden ingezet tegen de Franse infrastructuur.

Luchtmachtgeneraal Curtis LeMay stelde na de oorlog zelfs dat de Duitsers al voor de invasie in juni 1944 waren verslagen als zijn bommenwerpers zich niet maandenlang met de voorbereidingen op D-day hadden hoeven bemoeien. Wellicht een wat overdreven stelling, maar Albert Speer, de minister van de Duitse oorlogsindustrie, drukte zich in soortgelijke termen uit.

Speer verbaasde zich erover dat de Amerikanen in februari 1944 stopten met hun aanvallen op de Duitse kogellagerfabrieken. "Ze hadden onze oorlogsproductie binnen vier maanden tot stilstand kunnen brengen."

Een Amerikaanse B-17-bommenwerper boven een vliegtuigfabriek in Marienburg. (Foto: Getty Images)

Bronnen: The National WWII Museum, The International Churchill Society, Imperial War Museum, Air War College
Air University.

Donderdagochtend praten we uitgebreid verder over D-day in de Dit wordt het nieuws-podcast. Je kunt je hier abonneren op de podcast zodat je elke ochtend automatisch op de hoogte blijft van het laatste nieuws op NU.nl.