De Amerikaanse president Donald Trump en de Noord-Koreaanse dictator Kim Jong-un hebben elkaar woensdag voor de tweede keer ontmoet. Op een tweedaagse top in het Vietnamese Hanoi praten ze weer over kernontwapening op het Koreaans Schiereiland. Sinds hun eerste treffen, vorig jaar in Singapore, is er op dat front niet veel gebeurd.

In de maanden voor de Singapore-top waren de spanningen tussen de VS en Noord-Korea hoog opgelopen. Trump noemde Kim smalend "kleine raketman", Kim beschreef hem op zijn beurt als een "seniele oude man". Oorlog leek zelden dichterbij, dus toen de twee leiders elkaar glimlachend de hand schudden, slaakte de wereld een collectieve zucht van verlichting.

In een ronkende - maar niet bijster concrete - eindverklaring beloofden beide landen te zullen toewerken naar denuclearisatie. "De Koreaanse Oorlog is voorbij!", was Trumps triomfantelijke boodschap op Twitter, en: "Noord-Korea vormt geen nucleaire bedreiging meer."

Deskundigen merkten meteen een probleem van formaat op: Noord-Korea en de VS hebben wezenlijk andere opvattingen over wat kernontwapening inhoudt. Washington wil dat Noord-Korea zijn kerncapaciteiten afbreekt. Pyongyang zegt daartoe bereid te zijn, maar alleen als de VS hetzelfde doet en daarin het voortouw neemt.

“Er is niet ontwapend, er zijn geen stappen genomen om de kernwapens te reduceren of om kernreactoren te ontmantelen.”
Remco Breuker, hoogleraar Koreastudies

Kernontwapening geen stap dichterbij

De hamvraag is dus of de mooie woorden iets hebben opgeleverd. Remco Breuker kan daar kort over zijn. "Helemaal niets. Er is niet ontwapend, er zijn geen stappen genomen om de kernwapens te reduceren of om kernreactoren te ontmantelen", zegt de hoogleraar Koreastudies aan de Universiteit Leiden. "Sterker nog: het heeft er alle schijn van dat Noord-Korea gewoon verder is gegaan met de ontwikkeling van kernwapens en alles wat daarbij hoort."

Na de top in Singapore werd de internationale pers uitgenodigd om de ontmanteling van het Sohae-satellietlanceerstation, een testlocatie voor raketten, bij te wonen. Een teken van goede wil, luidde de officiële lezing. "Een grote show", zegt Breuker. "Dat is een locatie die ook al twee keer ontmanteld is. Het was een schijnbeweging. Er zijn sindsdien ook nog ongeveer 21 andere locaties ontdekt, die nog niet bekend waren."

De oorlog die nooit tot een einde kwam

Het ligt niet in de lijn der verwachtingen dat Trump en Kim de nucleaire patstelling zullen doorbreken in Hanoi. Wat betreft de andere grote belofte van Singapore - een einde aan de Koreaanse Oorlog - is er meer speelruimte. Dat conflict (1950-1953) werd nooit formeel beëindigd.

"Dat kan deze keer best eens deel van de eindverklaring worden", meent Breuker. "Het is wel een beetje betekenisloos, omdat er al zeventig jaar geen oorlog is op het Koreaans Schiereiland, hoe slecht de relaties af en toe ook waren. Of je dan echt een vredesverdrag nodig hebt, is maar de vraag."

Waar het Noord-Korea om lijkt te gaan, legt de hoogleraar Koreastudies uit, is niet zozeer het sluiten van zo'n verdrag, als wel het wegnemen van de laatste legitieme reden voor de prominente Amerikaanse militaire aanwezigheid op het Koreaans Schiereiland. "Een verdrag betekent het vertrek van het Amerikaanse leger uit Zuid-Korea. Dat zou ondenkbaar zijn onder elke andere Amerikaanse president, maar niet onder Trump."

'Noord-Korea kan economisch wonder worden'

In de aanloop naar de ontmoeting in Hanoi maakte de Amerikaanse president alvast duidelijk welke koers hij wil varen in zijn gesprekken met de Noord-Koreaanse dictator: de belofte dat Kim, als groot staatsman, zijn land naar een 'wirtschaftswunder' kan leiden.

"Na volledige kernontwapening zal Noord-Korea spoedig een economisch powerhouse worden", schreef Trump op Twitter.

Of Noord-Korea wel zo'n slag kan maken, is verre van zeker, zeggen economen. Het regime lijkt niet bereid zijn ijzeren greep op de levens van de Noord-Koreanen te laten verslappen via economische liberalisering. Zelfs investeren in Syrië, Jemen of Venezuela is economisch aantrekkelijker, schreef een Britse financieel analysebureau begin deze week in een rapport. Zakendoen in Noord-Korea geldt als de "ergste nachtmerrie van verantwoordelijke investeerders".

Mensenrechten grote afwezige op agenda

Een flinke horde, zowel politiek als economisch, is het Noord-Koreaanse cv op het gebied van de mensenrechten. Daar werd in Singapore met geen woord over gesproken, en ook in Hanoi staan ze niet op de agenda. Breuker: "Er kan niet over worden gepraat, dat is heel duidelijk. Wat mij betreft is dit het enige onderwerp waarover ze zouden moeten praten, maar dat zit er niet in."

Het gebrek aan aandacht voor de systematische gruwelijkheden die het Noord-Koreaanse regime begaat, steekt de Korea-kenner. "Het stomme is dat een economisch wonder tot op zekere hoogte wel haalbaar is, hoewel natuurlijk alleen de Noord-Koreaanse elite daarvan zal profiteren", zegt hij.

"Met de juiste investeringen en de juiste internationale samenwerking kan Noord-Korea echt een heel welvarend land kan worden. Het economisch potentieel is bijna ongelimiteerd. De vraag is wat je daar aan hebt als de gemiddelde Noord-Koreaan leeft als een slaaf, in armoede."