In het Spaanse hooggerechtshof begint dinsdag het 'Spaanse proces van de eeuw' tegen twaalf Catalaanse separatistenleiders die een rol hebben gespeeld in de onafhankelijkheidsstrijd in 2017. Dit is wat je moet weten over het megaproces.

Waar draait het proces precies om?

In oktober 2017 wilde Catalonië zich 'losweken' van Spanje door een referendum in te stellen. De onafhankelijkheidswens speelde al langer, onder meer omdat een deel van de inwoners van de autonome regio vindt dat hun cultuur heel anders is dan die van de rest van Spanje.

Een overgrote meerderheid van de opgekomen stemmers koos voor de onafhankelijkheid, waarna de toenmalige premier van de regionale regering Carles Puigdemont de republiek Catalonië uitriep.

Spanje stak hier een stokje voor. Het referendum was vooraf al door het Grondwettelijk Hof in Madrid onwettig verklaard. Puigdemont en enkele andere ministers vluchtten naar het buitenland, andere separatistenleiders werden in Spanje vastgezet.

Ze zitten inmiddels ruim een jaar in voorarrest. Het proces tegen hen - ze worden aangeklaagd voor onder meer rebellie en misbruik van overheidsgelden - begint dinsdag.

In het kort

  • Separatistenleiders staan terecht voor hun rol bij de onafhankelijkheidsstrijd in 2017
  • Na een referendum en tijdens massale protesten werd Catalaanse onafhankelijkheid uitgeroepen
  • Spanje vindt dit hoogverraad en eist forse celstraffen
  • Puigdemont en deel van ministers konden op tijd Spanje ontvluchten

Wat staat er voor de separatistenleiders op het spel?

Tegen de leiders zijn flinke celstraffen tot 25 jaar geëist. Spanjedeskundige Eric Storm zegt tegen NU.nl dat hij verwacht dat ze veroordeeld zullen worden en flinke straffen zullen krijgen.

"Het spannendste punt is of ze ook veroordeeld gaan worden voor rebellie", aldus Storm. Om ze op dit punt veroordeeld te krijgen, moet de Spaanse justitie aantonen dat er geweld is gebruikt bij het uitroepen van de onafhankelijkheid.

Als dit niet lukt zal de straf "tot wel tien jaar per persoon minder worden".

Saillant detail: de rechter in Duitsland, waar Puigdemont enige tijd heeft vastgezeten nadat hij gevlucht was, weigerde de voormalig premier uit te leveren aan Spanje voor rebellie omdat dit niet bewezen werd geacht.

Storm: "Het zou me niets verbazen als het Spaanse hof rebellie wél bewezen acht. Ze zullen hun uiterste best doen om dit goed te onderbouwen, omdat ze weten dat Europa meekijkt."

Zo denkt Storm dat de zaak bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens zal worden gebracht als het vonnis uitvalt in het nadeel van de separatistenleiders. "Spanje zou een flater slaan als het een tik op de vingers van Straatsburg krijgt."

“Ze weten dat Europa meekijkt”
Eric Storm, Spanjedeskundige

Wat kunnen we verwachten van het proces?

Het proces zal naar verwachting maanden in beslag gaan nemen. Honderden getuigen worden gehoord in het Spaanse hof.

"De belangrijkste politieke leiders zullen natuurlijk gehoord worden", legt Storm uit. "En natuurlijk de Catalaanse agenten alsook de Spaanse politie die op de dag van het referendum moest ingrijpen."

Zo zal tijdens de rechtszaak worden nagegaan welke orders de Catalaanse agenten kregen en of de separatisten burgers hebben "opgehitst" om geweld te gebruiken.

Ook het misbruik van overheidsgeld zal nog een rol spelen, denkt de Spanjedeskundige. "Er is nog wel veel onduidelijk, zo zijn de dozen met de stembiljetten uit het buitenland gehaald en verspreid door burgers, dus het is ook niet helemaal duidelijk wie dit betaald heeft."

'Het proces van de eeuw in Spanje'

Volgens de Spanjedeskundige gaat het om het proces van de eeuw in Spanje, alleen al vanwege het grote aantal getuigen.

"De verwachting is ook dat Spanje de gevluchte separatistenleiders (inclusief Puigdemont, red.) opnieuw overgeleverd zal proberen te krijgen zodra de veroordeling definitief is."

Zoals verwacht is er veel aandacht van de media. Zittingen zullen live te volgen zijn op televisie en meerdere websites zoals El Periódico verzorgen een liveblog. "Ik denk dat Puigdemont de zittingen wel zal volgen."

Wat is ruim een jaar later de visie op de onafhankelijkheidsstrijd?

"Het is enorm gepolariseerd", stelt Storm. Een deel van de Catalanen steunt de gevangen separatistenleiders nog altijd en nog steeds vinden er protesten plaats. Een ander deel blijft liever bij Spanje.

Zo schetst de Spanjedeskundige dat in Catalonië sommige vriendengroepen en families niet meer met elkaar praten omdat ze zo anders denken over de gebeurtenissen van de afgelopen periode. "Wat dat betreft lijkt het ook wel een beetje op Brexit. Je bent of voor, of tegen."