De Amerikaanse president Donald Trump haalt alle Amerikanen weg uit Syrië omdat Islamtische Staat (IS) "verslagen" zou zijn. De terroristische beweging lijkt dat echter nog lang niet. Ook Turkije en Rusland zullen het besluit met tevredenheid hebben verwelkomd.

Hij had het al eerder aangekondigd, maar woensdag verraste Trump alsnog door aan te kondigen de Amerikaanse militairen terug te roepen uit Syrië. "Na historische overwinningen op IS is het tijd om onze jonge mensen terug te halen", aldus de president. Hij verklaarde dat IS verslagen is, maar dat lijkt allerminst het geval. Eerder dit jaar becijferde het Amerikaanse ministerie van Defensie nog dat er ruim veertienduizend IS-strijders actief waren in Syrië.

"Eerst was IS een staat en nu is het gedevalueerd naar losse groepen strijders die zijn opgegaan in de bevolking", vertelt Hans Wurzer, Midden-Oostendeskundige bij Instituut Clingendael. "Ze hebben nog steeds financiële middelen en zitten geconcentreerd op de grens van Syrië en Irak. Zo nu en dan voeren ze nog gecoördineerde aanvallen uit. Dus om nu meteen 'mission accomplished' te gaan roepen; daar zijn de meeste mensen het niet mee eens."

Ook defensieanalist Peter Wijninga stelt dat IS nog niet dood is. "De New York Times-journalist Rukmini Callimachi maakte een treffende vergelijking op Twitter. Rond 2010 dacht men ook dat IS verslagen was. Er waren nog maar een paar honderd strijders over en de aandacht voor de beweging verslapte. Vier jaar later riepen ze het kalifaat uit in een gebied dat de helft van Syrië en een derde van Irak bestreek."

Dat laat volgens de voormalige luchtmachtofficier zien dat IS in de nabije toekomst weer groot kan worden. "Ze zijn zelfs nog groot. Als de hoogste schattingen kloppen, is IS ongeveer de helft van het Nederlandse leger. Bovendien is leider Abu Bakr Al Baghdadi nooit gepakt. Dit krijgt nog een staartje", aldus Wijninga.

Dat werpt de vraag op waarom Trump toch dit besluit neemt. Binnen zijn regering zouden de neuzen wat Syrië betreft ook niet dezelfde kant op staan. Zo heeft defensieminister Jim Mattis de laatste dagen onverhoopt geprobeerd zijn president van gedachten te veranderen. "Trump vindt dit soort buitenlandse avonturen gewoon te duur", zegt Wijninga. "Het interesseert hem niet wat er in Syrië gebeurt."

Aantal Amerikanen groeide tot tweeduizend

En dat er nog genoeg te gebeuren staat in Syrië, ligt wel in de lijn der verwachting. De Amerikaanse militaire betrokkenheid bij het conflict in Syrië gaat terug naar september 2014, toen de toenmalige president Barack Obama een tegen IS gerichte luchtoperatie begon in Syrië. Een maand eerder was het luchtoffensief in Irak al begonnen.

In de loop van 2015 kwamen de eerste Amerikaanse grondtroepen aan in Syrië. Het aantal troepen groeide uiteindelijk uit tot ruim tweeduizend. Zij hielden zich voornamelijk bezig met het trainen en adviseren van de Syrische oppositie en de Koerden.

Wegens de Amerikaanse steun hadden de Koerden jarenlang de garantie dat Turkije niet het gebied in zou trekken. Daarbij zou een confrontatie tussen Turkse en Amerikaanse troepen te groot zijn. Nu de Amerikanen zich terugtrekken, vrezen de Koerden voor chaos.

"Turken vinden Koerden een bedreiging en dat is niet zonder reden", legt Wijninga uit. "De PKK opereert vaak vanuit de Koerdische gebieden en dat wil Erdogan (Turkse president, red.) aanpakken. Turkije veegt die groepen in dat gebied op een hoop."

Koerdische leden van het SDF tijdens een maandelijkse parade. (foto: ANP)

Wijninga wijst erop dat de Amerikanen de Koerden in Syrië altijd hebben gesteund. "Zij vormen het hart van de SDF, de groep die de bulk van de strijd tegen IS heeft gevoerd. Als de Koerden in de steek worden gelaten, dan worden ze een makkelijk doelwit voor aan de ene kant Al Assad en aan de andere kant Erdogan. Dan zullen ze liever een deal sluiten met Al Assad, want Turkije blijft de aartsvijand. Uiteindelijk zullen de Turken de druk blijven opvoeren, en dat gaan de Koerden merken. Ze zullen zich ontzettend in de steek gelaten voelen, zoals al veel vaker is gebeurd."

Bondgenoten hebben Verenigde Staten nodig

Ook de westerse bondgenoten van de VS reageren teleurgesteld op Trumps besluit. Frankrijk benadrukte het belang om te blijven vechten tegen IS. De Franse minister van Buitenlandse Zaken Florence Parly stelt dat de terroristische beweging flink verzwakt, maar nog niet van de kaart geveegd is. Ook het Verenigd Koninkrijk en Duitsland hebben hun ongenoegen geuit.

"Andere westerse landen zullen met verwarring en verbijstering naar dit besluit kijken", aldus Wurzer. "We moeten het niet zien als een losstaand besluit. Het gaat ook om een wapendeal tussen Trump en Erdogan, dat kun je niet los zien van dit besluit. De vraag is: Heeft Trump het als dealmaker op een akkoord met de Turken gegooid en de Koerden van de bus gegooid?"

“Rusland kan dan echt de overwinning claimen”

Persbureau AP becijferde dat de coalitie onder leiding van de VS tot op heden zeker zeventienduizend locaties in Syrië heeft gebombardeerd. Wurzer zegt dat het aantal luchtaanvallen van de coalitie al een tijdje daalt. "Zonder de Amerikanen zullen de andere bondgenoten ook niet meer zo veel kunnen uitvoeren. De VS is essentieel voor logistieke steun en inlichtingen."

Amerikaanse invloed in regio neemt af

Ook defensieanalist Wijninga denkt dat de bondgenoten hun aandeel niet gaan opvoeren. "Niemand zit erop te wachten om extra bij te dragen in de strijd", zegt hij. "Frankrijk en het VK hebben uiteindelijk hun grote broer de VS nodig. Rusland vindt dit schitterend. Dat ziet zijn invloed in Syrië alleen maar toenemen. Dat maakt het ook zo'n dom besluit van Trump. Hij doet wat Poetin (Russische president, red.) wil. Als je betrokken blijft, dan behoud je een bemiddelingspositie en kun je die invloed gebruiken. Nu verdwijnt dat."

Ook Midden-Oostenexpert Wurzer ziet dat Rusland garen spint bij het besluit van Trump. "Rusland heeft min of meer het volledige overwicht met echte troepen op de grond. Rusland kan dan echt de overwinning claimen. Zonder de fysieke aanwezigheid van de Amerikanen is de positie aan de onderhandelingstafel flink verzwakt. Door de Koerden zo hard te laten vallen, zal de positie van Al Assad en dus van Rusland alleen maar sterker worden. Aan de andere kant zullen de Turken en het Vrije Syrische Leger proberen nog zo veel mogelijk van de Koerden af te pakken."