Deze week nemen delegaties van de Jemenitische regering en Houthi-rebellen tijdens het geplande vredesoverleg in Zweden plaats aan tafel. Het is voor het eerst sinds 2016 dat de twee partijen met elkaar in gesprek gaan. Volgens Jemen-deskundige Marina de Regt is het een goede eerste stap, maar is er nog een lange weg te gaan.

Hoe zit het ook alweer?

In 2011 bereikte de Arabische Lente na Egypte en Tunesië ook Jemen. De grootschalige protesten leidden tot het aftreden van president Ali Abdallah Saleh. Het machtsvacuüm werd ingenomen door de Houthi-rebellen, die het noorden en westen van het land innamen in 2014. Buurland Saoedi-Arabië besloot daarop de Jemenitische regering te steunen.

Na vier jaar van onrust sloeg de vlam in de pan. In 2015 vluchtte de toenmalige minister Abdrabbuh Mansour Hadi, nadat Houthi-rebellen de hoofdstad Sanaa innamen, naar Saoedi-Arabië. Bij terugkomst benoemde hij Aden, een havenstad in het zuiden, tot tijdelijke hoofdstad; het startschot voor de burgeroorlog.

De Houthi's strijden voor grondgebied en een rol in de toekomst van Jemen. Ze willen niet worden teruggedrongen naar het uiterste noorden van het land, waar ze vandaan komen.

De oorlog heeft al aan zeker vijftienduizend mensen het leven gekost en ongeveer 85.000 kinderen zijn gestorven door honger. De VN noemt het de ergste humanitaire crisis ter wereld.

Wie zitten er juist wel en niet om de tafel?

De twee strijdende partijen in het land: de Houthi-rebellen, gesteund door de sjiitische regering van Iran, en de Jemenitische regering, gesteund door het soennitische Saoedi-Arabië en bondgenoten als de Verenigde Arabische Emiraten.

Saoedi-Arabië en aartsrivaal Iran hebben gezegd niet aanwezig te zijn bij het overleg, maar wel achter het vredesoverleg te staan. Ook een andere strijdende partij in Jemen, de Onafhankelijkheidsbeweging voor Zuid-Jemen, is niet bij het overleg aanwezig.

De havenstad Hodeidah (Foto: AFP)

Wat zal er worden besproken?

Volgens Jemen-deskundige De Regt vormen de besprekingen in Zweden een eerste stap in het verdere verloop van mogelijke vredesonderhandelingen. "Het belangrijkste doel van dit overleg is het opbouwen van wederzijds vertrouwen en politieke wil om verdere onderhandelingen te voeren", aldus De Regt.

Wel zal er aan aantal concrete onderwerpen worden besproken, zoals de geplande gevangenruil tussen de twee partijen. Daarnaast wordt de sluiting van het vliegveld van Sanaa, dat geblokkeerd wordt door de Houthi's, besproken.

Ook staat de verhuizing van de centrale bank van Jemen, die in 2016 naar Aden werd verplaatst, op de agenda. De salarisuitbetaling van ambtenaren kwam toen stil te liggen. Het doel is om die weer op gang te brengen.

Een van de belangrijkste kwesties die wordt besproken tijdens het overleg is de havenstad Hodeidah, die onder bezetting van de Houthi's ligt. Via deze stad komt tot 80 procent van de humanitaire hulp het land binnen, wat nu vaak niet lukt. De VN wil dat dit gebied onder hun mandaat komt.

Tenslotte zal er mogelijk een plan voor toekomstige besprekingen worden opgesteld.

Wat is de rol van de internationale gemeenschap?

Saoedi-Arabië speelt een grote rol in de oorlog en is nauw betrokken bij president Hadi. In het westen is de aandacht voor het conflict in de afgelopen maand enorm toegenomen. Door de moord op de Saoedische journalist Jamal Khashoggi, begin oktober, is Saoedi-Arabië onder vuur komen te liggen.

Verschillende westerse landen hebben wapenlevering aan het land stopgezet en Amerikaanse senatoren hebben geëist dat de VS stopt met het verlenen van steun aan de coalitie die de Jemenitische regering steunt.

"Je zou denken dat de Houthi's deze kritiek op hun vijand verwelkomen en dit aangrijpen om meer druk uit te oefenen", zegt De Regt. "Maar militair gezien zijn ook de rebellen na jarenlange oorlog enorm verzwakt. Bovendien melden bronnen dat Iran ook achter de besprekingen staat."

Heeft het kans van slagen?

Het is de vierde keer dat er vredesbesprekingen gepland staan. Afgelopen september kwamen de Houthi's niet opdagen in Zwitserland en in 2016 werd het overleg nog gestaakt na het schenden van een staakt-het-vuren.

Toch ziet De Regt dit als een belangrijke eerste stap en aanloop tot serieuze besprekingen. "Het belangrijkste is dat er wederzijds vertrouwen wordt opgebouwd. Volgens bronnen zullen de twee partijen niet met elkaar aan tafel zitten, maar zal de VN-gezant wisselen tussen twee kamers."

Volgens De Regt komt dit doordat de partijen lijnrecht tegenover elkaar staan en elkaar veel verwijten. "De afgelopen jaren zijn ze tot geen enkel compromis gekomen. Het is al heel wat dat ze nu beide in Zweden zijn."

Speciaal VN-gezant voor Jemen, Martin Griffiths, schreef in zijn column in The New York Times dat de besprekingen een "sprankje hoop" bieden.

"Nog nooit was de internationale druk op de strijdende partijen om tot een oplossing te komen zo voelbaar als op dit moment", zei Griffiths verder. "Maar: het zijn alleen de partijen, die daar in het serene, afgelegen gedeelte van Zweden die hoop kunnen waarmaken. Voor de toekomst van de kinderen in Jemen hopen we dat ze dit zullen waarmaken."

De locatie van de vredesbesprekingen: het Johannesberg kasteel, 50 kilometer naast Stockholm gelegen. (Foto: AFP)

Wil jij elke ochtend direct weten wat je 's nachts gemist hebt en wat er die dag gaat gebeuren? Abonneer je dan nu op onze Dit wordt het nieuws-nieuwsbrief!