Nadat de bultrug die voor de kust van Scheveningen zwom zich een paar dagen niet had laten zien, dook het beest vrijdag op bij de Rotterdamse haven. SOS Dolfijn denkt dat het de bultrug is die al vanaf half oktober voor de Nederlandse kust zwemt. Betekent het dat de bultrug zich definitief in de Noordzee gaat vestigen, of blijft hij een bezoeker?

Tientallen mensen die een glimp van de bultrug wilden opvangen trokken de afgelopen weken naar plaatsen als Scheveningen en Egmond aan Zee.

Van kleinere walvissoorten als bruinvissen en ook bepaalde soorten dolfijnen is bekend dat ze in de zuidelijke Noordzee leven en dus ook voor de Nederlandse kust geregeld gezien worden, maar een bezoek van de bultrug aan het zuidelijke deel van de Noordzee wordt nog steeds als bijzonder ervaren.

Toch doen bultruggen de Noordzee al sinds 2006 in de winter aan, en dat is niet zonder reden, denkt Mardik Leopold, marien bioloog aan de Wageningen Universiteit. "De Noordzee zit vol scholen met sprot, een soort kleine harinkjes. De Nederlandse kust is daarmee een luilekkerland voor de bultrug."

Het einde van de walvisjacht heeft volgens Annemarie van den Berg van SOS Dolfijn positieve gevolgen gehad voor het aantal bultruggen in de mondiale zeeën. "Na het afnemen van de walvisjacht heeft de bultrug de Noordzee ontdekt. Behalve een enkele dode bultrug is die walvissoort voor die tijd nooit in de Noordzee gezien."

Leopold onderschrijft dat: "Eeuwenlang hebben bultruggen niet in het zuidelijke deel van de Noordzee gezwommen. Ook voor de tijd dat er enorm op walvissen werd gejaagd vermoedelijk niet."

De bultrug die al weken voor de Nederlandse kust zwemt. (Foto: Mark Bos)

'Omstandigheden in Noordzee zijn niet veranderd'

Dat de bultruggen nu wel het zuidelijke deel van de Noordzee weten te vinden, ligt volgens Leopold niet aan veranderde omstandigheden in de Noordzee. "Natuurlijk zijn er de laatste tientallen jaren zaken veranderd in de Noordzee, maar in vergelijking met de veranderingen die in honderden jaren plaats hebben gevonden is dat niets. Het zal in de bultruggen zelf zitten dat ze hiernaartoe komen. Het is iets gedragmatigs."

"Bultruggen komen in alle oceanen voor, dus in die zin is het niet uniek dat ze ook in de Noordzee voorkomen", zegt Leopold. "Maar de Noordzee is een zee vol herrie, met veel schepen en windmolenparken. Dat schrikt veel dieren af, maar de bultrug kennelijk niet. Die heeft blijkbaar van niet veel dingen last."

Hoewel de bultrug al wekenlang in de Noordzee zwemt - als het natuurlijk om dezelfde gaat - denkt Van den Berg niet dat de walvissoort zich uiteindelijk gaat vestigen in de zuidelijke Noordzee. "Bultruggen zijn migrerende walvissen. Ze krijgen in de warmere gebieden in de zomer hun jongen. Daarnaast kunnen ze in de Noordzee niet paren, omdat daar vooralsnog geen andere bultruggen zijn. Ik kan het me daarom niet voorstellen dat de Noordzee aantrekkelijk genoeg is voor een bultrug om in te blijven."

Een bultrug die in 2015 in de Oosterschelde zwom. (Foto: ANP)

'In de toekomst mogelijk meer bultruggen in Noordzee'

Leopold ziet dat anders, al weet hij ook dat bultruggen een "biologische klok" hebben waardoor ze op een zeker moment verder trekken. "Er zit een zekere trekdrang in die beesten. Ze willen zich voortplanten en zolang er geen andere bultruggen in het zuidelijke deel van de Noordzee zwemmen, kunnen ze dat natuurlijk niet. Ik denk dat een bultrug in de Noordzee in de winter al een normaal fenomeen is, maar het zijn nu nog sporadische gevallen. Als het er vijf in de hele zuidelijke Noordzee zijn, is dat al veel."

"Maar het zou me niet verbazen als dat er in de toekomst meer worden", gaat Leopold verder. "Ze hebben het hier niet slecht en hebben een goed geheugen. Daarnaast lijken ze elkaar ook te vertellen dat ze hier moeten zijn. Hoe kan het anders dat er hier elk jaar bultruggen zwemmen die hier vrijwel allemaal nog nooit zijn geweest? We zien bij de bultruggen in Noorwegen ook dat ze allerlei culturele gedragingen van elkaar overnemen, die zo snel gaan dat je denkt: dat kunnen ze nooit van elkaar gekopieerd hebben door het alleen te zien. Daarover moeten ze bijna wel met elkaar communiceren."

Bultruggen planten zich overal ter wereld voor, weet Leopard. "Dus waarom zou dat voor de Nederlandse kust niet kunnen? Ik denk dat de bultrug de Noordzee ook in de zomer prima vindt."

Zieke bultrug springt niet

Voorlopig is dat nog niet zover en blijft het bij één bultrug voor de Nederlandse kust. De walvis lijkt het prima naar de zin te hebben, getuige de lange tijd dat hij hier is en ook hoe hij zich gedraagt. Voor de kust van Scheveningen werden meerdere sprongen van de bultrug waargenomen.

Voor Van den Berg een teken dat het goed gaat met het dier. "Een zieke bultrug springt niet. Het kost heel veel energie om 15 meter walvis de lucht in te krijgen. Daarnaast zijn de grote zwermen vogels die om de bultrug vliegen ook indicaties dat het goed gaat. Dat betekent dat er op die plek veel vis zit en als dat er niet zou zijn, zou de bultrug ook verder trekken."