De uitslaande brand in de varkensstal in Heusden (gemeente Asten in Noord-Brabant) op dinsdag brengt het aantal door stalbranden omgekomen dieren dit jaar op 101.000. Sinds 2014 stijgt het aantal dieren dat door stalbranden omkomt. Al lijken de cijfers van 2018 het uitzonderlijk hoge aantal van 229.000 dode dieren in 2017 niet te passeren. Het aanpakken van stalbranden blijkt niet eenvoudig te zijn.

"Vorig jaar was een buitensporig rampzalig jaar wat stalbranden betreft", zegt Niels Dorland van de Dierenbescherming. "Maar in de afgelopen tien jaar is er veel bereikt. Echter is vooral gekeken naar de brandveiligheid van nieuwe stallen. Oude stallen vielen niet onder het actieplan dat we hanteerden. Dat is nu wel het geval."

Daarmee doelt Dorland op het nieuwe Actieplan Brandveilige Veestallen. In juli kwamen verschillende belangengroepen in samenwerking met de overheid tot een nieuw plan dat de komende vier jaar moet leiden tot minder stalbranden. In de voorloper van het plan werd vooral gekeken naar de brandveiligheid van nieuwe en gerenoveerde stallen. Dat heeft nog niet geleid tot minder stalbranden en minder omgekomen dieren.

"De stijging van het aantal slachtoffers is niet goed", zegt woordvoerder Esther de Snoo van LTO, belangenbehartiger voor agrarische ondernemers. De meeste incidenten hebben volgens haar te maken met elektriciteit. "Het is belangrijk dat we ons nu richten op oude stallen, want daar behalen we het meeste resultaat."

Volgens De Snoo zijn er in de sector vermoedens dat dit samenhangt met de bestrijding van knaagdieren die door de overheid aan banden is gelegd. Zo is het mogelijk dat er vaker muizen door de stallen rondlopen die kabels kapotbijten. De Snoo wijst erop dat een brand in een stal ontzettend snel uitbreidt vanwege de ventilatie.

Stalbranden met slachtoffers

  • 2018: 15 branden, 101.000 omgekomen dieren
  • 2017: 23 branden, 229.000 omgekomen dieren
  • 2016: 22 branden, 201.000 omgekomen dieren
  • 2015: 13 branden, 128.000 omgekomen dieren
  • 2014: 14 branden, 32.000 omgekomen dieren

Cijfers: Wakker Dier

'10 meter beton nodig tussen stallen'

"Bij sommige bedrijven met oudere stallen is de elektra houtje-touwtje aan elkaar geknoopt", zegt Dorland van de Dierenbescherming.

"In een stoffige stal leiden een paar vonken dan snel tot een grote brand. Dat kan vervolgens snel uitbreiden naar andere stallen, omdat boeren hun land maximaal benutten door stallen dicht op elkaar te bouwen. Een brandweerman zei me ooit dat je eigenlijk 10 meter beton of een grasveld tussen stallen moet hebben om dat te voorkomen. Als een stal eenmaal in de fik staat, is er eigenlijk geen redden meer aan."

De Snoo vertelt dat andere oorzaken van stalbranden onder meer broei en werkzaamheden zijn. "Een hooiberg kan bij warm en droog weer beginnen te broeien, wat kan leiden tot brand. Maar we zien ook dat er soms onvoorzichtig wordt gedaan bij werkzaamheden zoals lassen."

De afgebrande stal in Heusden (foto: ANP)

Meer bewustzijn onder boeren nodig

LTO probeert via voorlichting het bewustzijn onder boeren te verbeteren. "Dan vertellen we bijvoorbeeld dat boeren goed moeten opletten bij werkzaamheden en moeten zorgen dat er geen brandbaar materiaal in de buurt is", aldus De Snoo. "Negen van de tien keer draait het bij stalbranden echter om pure pech."

De Dierenbescherming ziet dat niet iedere boer staat te springen om een forse investering te doen om de stallen veiliger te maken.

"In het nieuwe actieplan hebben we gesproken over sprinklerinstallaties en bliksemafleiders", zegt woordvoerder Dorland. "Maar een boer zal meestal zeggen: 'Leuk en aardig, die preventie. Maar het risico op een brand is te klein om voor 15.000 euro een bliksemafleider te kopen'. Het is een open deur, maar niemand wil dat zijn stal afbrandt. Boeren hebben echter weinig ruimte om te investeren in brandveiligheid."