Paus Franciscus, leider van de Rooms-Katholieke Kerk, wordt er door een van zijn aartsbisschoppen van beschuldigd signalen van seksueel ongepast gedrag door een kardinaal onder het tapijt te hebben geschoven. Wat is er aan de hand in het Vaticaan? 

Paus in verlegenheid gebracht

De voormalige ambassadeur van het Vaticaan in Washington schreef het elf pagina's tellende document. Daarin beweert Carlo Vigano dat hij de paus in 2013, een paar maanden na diens aantreden, informeerde over de Amerikaanse kardinaal Theodore McCarrick uit de staat Pennsylvania, die op seksueel ongepaste wijze zou zijn omgegaan met (volwassen) priesters in opleiding. 

De vorige paus, Benedictus, was ook op de hoogte, aldus de aartsbisschop. Hij zou McCarrick opdracht hebben gegeven zich terug te trekken tot een 'leven van gebed' en het actieve priesterschap niet meer te beoefenen. Die straf werd niet openbaar gemaakt, zoals de gewoonte is in het Vaticaan.

Journalisten en bloggers vonden bovendien foto's waaruit blijkt dat McCarrick ook daarna aanwezig was bij verschillende kerkbijeenkomsten, waaronder zeker één in het Vaticaan zelf.     

De Amerikaanse tak van de Kerk maakte in juni bekend dat er genoeg bewijs is om een andere aantijging - dat McCarrick bijna vijftig jaar geleden een zestienjarige jongen misbruikte - als geloofwaardig te beschouwen. De kardinaal ontkende de beschuldiging, maar stapte wel op.

Vigano roept de paus op het voorbeeld van McCarrick te volgen en zich terug te trekken. 

Timing van verklaring was erg ongelukkig voor Franciscus

De paus was op dat moment in Ierland, waar hij onder meer een internationaal breed gevolgde ontmoeting had met Ierse slachtoffers van misbruik door geestelijken. Puur toeval, zeggen de conservatieve katholieke media die de verklaring verspreidden, maar niemand die dat gelooft. 

In de afgelopen weken maakte de paus zich publiekelijk hard voor een 'zerotolerancebeleid' ten aanzien van pedofiele priesters, wat de beschuldigingen van Vigano extra pijnlijk maakt. Critici wijzen erop dat de paus in het verleden meerdere malen een hand boven het hoofd van beschuldigde geestelijken heeft gehouden.

Paus weigert inhoudelijk te reageren op beschuldigingen

Tijdens de thuisvlucht uit Ierland zei Franciscus tegen journalisten dat hij "geen woord zal zeggen" over de aantijgingen. "Lees het document zorgvuldig en trek uw eigen conclusies", aldus de kerkvader. Ook voorganger Benedictus onthoudt zich van commentaar, liet hij via een woordvoerder weten. 

Bondgenoten van de paus houden zich niet zo op de vlakte. Vigano levert in zijn verklaring geen bewijzen voor zijn bewering dat Franciscus op de hoogte was van de handel en wandel van McCarrick en zijn verhaal bevat gaten en tegenstellingen, zeggen zij. De verklaring werd bovendien geschreven in samenwerking met een journalist, Marco Tosatti, die een conservatief katholiek blog heeft en bekendstaat als fel criticus van Franciscus. 

Volgens de Amerikaanse kardinaal Joseph Tobin staat de verklaring van Vigano vol met "feitelijke onjuistheden,  
vage toespelingen en een angstaanjagende ideologie".

Aanhangers van Vigano prijzen juist de moed van de Italiaanse aartsbisschop. "Vigano is een trouwe man van de Kerk. Als hij nu deze beschuldigingen uit en oproept tot het aftreden van Franciscus, heeft hij daar ernstige redenen voor", schreef een kerkonderzoeker van een conservatieve Amerikaanse denktank in zijn verdediging.

Vigano zelf heeft sinds de publicatie van zijn verklaring niets meer laten horen. Volgens Tosatti heeft hij Italië verlaten omdat hij vreest voor zijn veiligheid. 

Verklaring wordt gezien als conservatief offensief

Vigano maakt deel uit van een kleine maar uitgesproken factie van conservatieve geestelijken. Veel van hen zijn uit de gratie gevallen en op een zijspoor gezet sinds het aantreden van de als progressief te boek staande Franciscus. Ze verzetten zich vooral tegen zijn oproep om homoseksuelen en gescheiden mensen te verwelkomen in de Rooms-Katholieke Kerk. 

De onofficiële leider van de conservatieve kliek is de Amerikaanse kardinaal Raymond Burke. In 2016 schreven hij en drie andere kardinalen een brandbrief waarin ze de paus beschuldigden van het zaaien van verwarring in morele kwesties. 

Afgelopen april organiseerde de fractie een conferentie, 'De grenzen van pauselijke autoriteit' gedoopt. Verschillende deelnemers beschreven Franciscus als een voorteken van de komst van de anti-Christus en het einde van de wereld. In de slotverklaring van de bijeenkomst stond dat het leiderschap van de huidige paus een "ernstig gevaar voor het geloof en de eenheid van de Kerk" vormt. 

Aanval op Franciscus lijkt escalatie

Voorheen was de kritiek van conservatieven op het beleid en de standpunten van Franciscus vooral gebaseerd op de verschillende opvattingen over de leer van de Kerk, de katholieke doctrine. Ditmaal worden de paus en de zijnen echter beschuldigd van concrete nalatigheid, omdat ze signalen over kerkelijk misbruik zouden hebben genegeerd.

"Dit lijkt een duidelijke zet van de conservatieven om de legitimiteit van Franciscus aan te tasten", zei David Gibson, directeur van het Centrum voor Religie en Cultuur van de Fordham-universiteit in New York. 

Volgens Gibson leggen de conservatieve geestelijken het grondwerk om een van hen verkozen te krijgen tot de volgende paus en de nalatenschap van Franciscus te beschadigen voordat hij het ambt verlaat door te overlijden of zelf op te stappen. "Dit is het begin van de campagne voor het volgende conclaaf."