Na een turbulente week in haar eigen kabinet ontvangt de Britse premier Theresa May de Amerikaanse president Donald Trump voor een werkbezoek. Vrijdagmiddag zullen de twee leiders op het landgoed Chequers spreken over internationaal beleid. Daarna zal Trump op bezoek gaan bij koningin Elizabeth II. Hoe liggen de verhoudingen?

Voorafgaand aan de ontmoeting zei May dat er "geen sterkere alliantie bestaat dan onze bijzondere relatie met de VS". De term bijzondere relatie werd voor het eerst gebruikt door de vroegere Britse premier Winston Churchill en verwijst naar de sterke diplomatieke, economische en historische banden tussen de twee landen. Deze relatie is echter al lang niet meer zo solide als destijds. 

"Er zijn in de laatste maanden al flink wat vuiltjes in de bijzondere relatie gekomen", zegt oud-correspondent van NRC Handelsblad Hieke Jippes. Ze verwijst onder meer naar de kritische tweets van Trump in de richting van de Londense burgemeester Sadiq Khan en zijn suggestie om de uitgesproken eurosceptische politicus Nigel Farage Brits ambassadeur in Washington te maken.

Het buitenlandse beleid van de Amerikaanse president lijkt hier ten grondslag aan te liggen. "Trump denkt dat hij een soort Churchill is, maar hij is juist het tegenovergestelde", zegt historicus Felix Klos, die zelf aan de Britse University of Oxford studeerde. Hij gaat nog een stap verder en stelt dat de relatie tussen de VS en het VK "op knappen staat". 

"Churchill staat voor geduld en multilateralisme, waar vriendschappen op zijn gebouwd. Trump probeert deze nalatenschap met zijn beleid juist kapot te maken."

Belang

Ondanks de gespannen sfeer is een goed verloop van de ontmoeting van groot belang voor May. Vanwege de aanstaande Brexit en de weg ernaar toe komen de Britten op het internationale podium steeds letterlijker alleen op een eiland te staan. En het is in dat opzicht logisch dat de Britten meer toetrekken naar hun andere bondgenoot, de Verenigde Staten. 

"Als je zo'n speciale relatie hebt met een land, waarbij mensen dezelfde taal spreken en mensen gedeeltelijk dezelfde cultuur hebben, ligt het voor de hand dat je die kant op gaat kijken", legt Jippes uit. 

May zoekt in de VS bovendien een belangrijke handelspartner, omdat de Britten er economisch waarschijnlijk flink op achteruitgaan als ze uit de Europese Unie treden. Schattingen van de economische schade door de Brexit lopen flink uiteen. De adviseur van de eerder opgestapte Brexit-minister David Davis raamde de economische kosten op zo'n 22 miljard pond, terwijl een analyse van denktank Resolution Foundation concludeert dat de Britse economie 72 miljard pond misloopt tussen 2016 en 2021.

Terwijl de ontmoeting voor May dus erg belangrijk is, zijn de belangen voor Trump minder groot. Trump waarschuwt vrijdag nog dat de Britse rergering niet op een vrijhandelsakkoord hoeft te rekenen als de Brexit-plannen zijn doorgevoerd. "De Britten zijn een minder belangrijke handelspartner dan de Europese Unie", zegt Klos. "Wat heeft de VS dan aan een vrijhandelsakkoord met het VK?"

Koningin Elizabeth

En dan is er nog de opzet van het bezoek van Trump zelf. Toen er in begin 2017 voor het eerst over een reis van Trump naar het Verenigd Koninkrijk werd gesproken, leek er sprake te zijn van een volwaardig staatsbezoek. Maar daar bleken veel Britten het niet mee eens te zijn. Maar liefst 1,9 miljoen Britten tekenden een petitie om van het bezoek van Trump aan het koninkrijk geen staatsbezoek te maken.

Gezien het sentiment en uit angst voor massale protesten, kreeg Trump uiteindelijk geen uitnodiging voor een staatsbezoek, maar werd zijn komst afgewaardeerd naar een werkbezoek. Waar de Britten bovendien vooral niet op zaten te wachten, was een ontmoeting tussen koningin Elizabeth II en Trump. Een voormalige topambtenaar van het Britste ministerie van Buitenlandse Zaken stelde zelfs dat het de koningin in verlegenheid zou brengen.

Ook al is er nu dus geen sprake van een officieel staatsbezoek, toch zal de Amerikaanse president de Britse koningin Elizabeth II ontmoeten. Trump is de twaalfde Amerikaanse president die op bezoek mag komen bij de koningin.

Hoewel koningin Elizabeth bekendstaat om haar scherpe opmerkingen, hoeven we van die ontmoeting toch geen vuurwerk te verwachten. "De koningin weet precies wat ze wel en niet kan zeggen", zegt Jippes. "Er zal hooguit één fijn geplaatste opmerking zijn die op honderd manieren uitgelegd kan worden."

Sommige Britten zullen zich naar verwachting wat minder diplomatiek uitdrukken dan de koningin. Er staan massaprotesten gepland op verschillende plaatsen in het koninkrijk, vooral rond de locaties die Trump aandoet. Bij demonstraties in alleen al Londen worden tienduizenden mensen verwacht. De Britten zullen tijdens het bezoek duizenden extra agenten inzetten.

De demonstranten zullen onder meer van zich laten horen met een grote ballon in de vorm van Trump als baby. Ook in Schotland, waar Trump op zaterdag en zondag verblijft, worden demonstraties verwacht.  

Of de verwachte onrust de gesprekken ook zal beïnvloeden, is nog maar de vraag. Het is al duidelijk dat Trump bepaalde locaties bewust zal mijden vanwege de demonstraties.