Opnieuw wachten wereldleiders op een besluit van Donald Trump dat internationaal verstrekkende gevolgen kan hebben. Uiterlijk 12 mei beslist de Amerikaanse president over het verlengen van de nucleaire deal met Iran. Het lijkt erop dat de VS eruit wil stappen, maar de Franse president Macron hoopt Trump aan boord te houden.

  • De VS, het Verenigd Koninkrijk, Rusland, Frankrijk, China en Duitsland sloten het akkoord met Iran in 2015

  • Hoofddoel van de overeenkomst was voorkomen dat Iran een kernwapen kan ontwikkelen
  • In ruil daarvoor werden economische sancties tegen Iran opgeheven

  • De Amerikaanse president Donald Trump zei al tijdens zijn campagne tegen het akkoord te zijn
  • Trump stapte vlak na zijn aantreden ook uit de klimaatovereenkomst van Parijs

Trump is nooit een voorstander van het akkoord geweest. In zijn campagne voor de presidentsverkiezingen haalde hij geregeld hard uit naar de deal, die als een van de belangrijkste internationale prestaties van zijn voorganger Barack Obama wordt gezien.

De president noemde de deal het slechtste akkoord dat de VS ooit heeft gesloten. Hij suggereerde liever nieuwe sancties op te leggen.

Maar volgens Reuters zijn bronnen in het Witte Huis er niet zeker van dat Trump daadwerkelijk het akkoord zal beëindigen. Hij zou volgens hen in het akkoord kunnen blijven om de banden met zijn bondgenoten te onderhouden.

Atoomwapen

Na jaren onderhandelen bereikten zes wereldmachten in 2015 een akkoord met Iran. Aan de andere kant van de tafel zaten de VS, het Verenigd Koninkrijk, Rusland, Frankrijk, China en Duitsland.

Het belangrijkste element van het akkoord was voorkomen dat Iran in staat is om een atoomwapen te ontwikkelen. Het land moest de voorraad uranium inleveren en faciliteiten ontmantelen. Daarnaast kregen inspecteurs van het internationale atoomenergieagentschap (IAEA) de mogelijkheid om de activiteiten in Iran continu te monitoren.

Sancties

Om Iran daarin tegemoet te komen, werden economische sancties die de economie van het land al jarenlang hard troffen opgeheven. Als blijkt dat Iran de afspraken van het akkoord schendt, dan worden de sancties weer van kracht. De internationale overeenkomst duurt tot 2025.

Het akkoord bevat geen mogelijkheden voor de betrokken partijen om zich terug te trekken. Formeel gezien moet Trump op 12 mei over de vrijstelling van verschillende sancties die de VS in 2012 aan Iran oplegde beslissen. In januari stelde Trump de vrijstelling niet opnieuw te ondertekenen, maar hij heeft ook de mogelijkheid om de vrijstelling voor een periode tot 120 dagen te verlengen.

Het eventuele opheffen van de vrijstelling kan voor Iran reden zijn om niet langer aan hun voorwaarden voor de deal te voldoen. Donderdag waarschuwde het land dan ook uit het akkoord te stappen als de Amerikanen "weglopen".

Macron op bezoek

Het thema stond centraal tijdens het bezoek van de Franse president Emmanuel Macron aan Trump van vorige week. Een van Macrons doelen was om zijn ambtsgenoot te overtuigen van het belang van het in stand houden van de deal. Ondanks de ogenschijnlijk warme band die de twee onderhouden, houdt Macron er ernstig rekening mee dat Trump niet van gedachten is veranderd.

Hij trok daarbij een vergelijking met een ander internationaal akkoord dat Trump niet ziet zitten: het klimaatakkoord van Parijs. Trump trok de VS vorig jaar terug uit deze overeenkomst. "Dergelijke beleidsveranderingen wat betreft globale kwesties kunnen op korte termijn werken, maar op middellange en lange termijn is het krankzinnig", aldus Macron vorige week in de VS. Trump gebruikte datzelfde woord om de Iran-deal te omschrijven.

Netanyahu

Trumps wantrouwen tegenover Iran werd deze week gevoed door de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. In een presentatie zette hij maandag uiteen dat Iran het nucleaire wapenarsenaal in het geheim uitbreidt. Volgens Israël zou Iran op verborgen locaties kernkoppen ontwerpen, bouwen en testen. Hij zei zijn uitlating te baseren op informatie van zijn inlichtingendiensten.

Volgens veiligheidsexperts ontbrak het in het gepresenteerde materiaal echter aan een 'smoking gun', een echt hard bewijsstuk dat Iran de afgesproken regels aan zijn laars lapt. Ook de EU-buitenlandchef, Frederica Mogherini, stelde niet overtuigd te zijn van de presentatie. Zij was destijds ook betrokken bij de onderhandelingen met Iran.

Bovendien was de informatie die Netanyahu presenteerde niet nieuw. De 'sleutelinformatie' was afkomstig van de Amerikaanse inlichtingendiensten en al jaren geleden gepubliceerd door agentschap IAEA.

De presentatie van Netanyahu zal desondanks door andere wereldleiders met argusogen zijn bekeken. Naast Macron maakte de Duitse bondskanselier Angela Merkel zich op bezoek in het Witte Huis ook hard voor het akkoord. De Europese leiders vinden Rusland wat het nucleaire akkoord betreft aan hun zijde. Macron en de Russische president Vladimir Poetin waren het in een telefoongesprek eens dat het akkoord moet worden behouden.

Spanning

Macron heeft dus zijn best gedaan, maar moest toegeven dat hij niet weet of de VS de deal blijft steunen. "Ik weet niet wat de Amerikaanse president zal beslissen voor 12 mei", aldus Macron woensdag. "Wat de beslissing ook is, we zullen een bredere onderhandeling en een breder akkoord moeten voorbereiden. Want niemand wil een escalerende spanning of een oorlog in de regio."

Macron ziet graag dat het akkoord op drie punten wordt gewijzigd. Zo moeten afspraken worden gemaakt over de nucleaire activiteit van Iran na 2025, het laatste jaar van het akkoord. Daarnaast wil de Franse president de ontwikkeling van de Iraanse rakettechnologie beter controleren. Ook moet de invloed van Iran in het buitenland worden verminderd. Dan wordt vooral gekeken naar Irak, Syrië, Libanon en Jemen.

Trump zei na het bezoek van Macron en Merkel dat "we wel zien wat er gebeurt". Zijn woordvoerder Sarah Sanders sprak zich dinsdag verder uit. Zij stelde dat het akkoord onder valse voorwendselen is gesloten. Zo zou het nucleaire programma van Iran geavanceerder zijn dat het land beweerde. Ook noemde het Witte Huis de bevindingen van Netanyahu "overtuigend". Trump heeft de optie om met Iran tot een nieuw akkoord met een andere inhoud te komen wel opengelaten.

China

China is als permanent lid van de veiligheidsraad ook betrokken bij de onderhandelingen met Iran. Het land is tevens voorstander van het in stand houden van de deal en wijst daarbij naar de IAEA. Het agentschap is het enige internationale orgaan met het recht om de naleving van het akkoord te controleren en daar oordelen over te vellen. Het IAEA heeft meerdere keren laten weten dat Iran zich aan het akkoord houdt.

Het is voor de betrokken landen dus afwachten wat Trump besluit. Hij heeft met de terugtrekking uit het klimaatakkoord laten zien dat hij bereid is om grote internationale afspraken op te zeggen. Aan de andere kant heeft hij andere aangekondigde maatregelen uitgesteld. Zo schoof hij de definitieve beslissing over de invoering van importtarieven op staal en aluminium voor de Europese Unie eerder deze week uit tot 1 juni.

Trump heeft meerdere opties. Hij kan de sancties weer invoeren, de vrijstelling verlengen voor een periode van maximaal 120 dagen of een presidentieel decreet gebruiken om zelf nieuwe sancties in te voeren. Voor de betrokkenen landen is het dus nog even afwachten.