Achtergrond

Dit is wat je moet weten over de Palestijnse protesten bij de Gazastrook

Duizenden Palestijnen zijn sinds eind maart bijeengekomen bij de Gazastrook voor een weken durend protest. Dit verloopt tot nu toe bloedig: er zijn al tientallen demonstranten omgekomen. Wie zijn deze actievoerders en wat eisen ze van Israël? 

De Palestijnse beweging Hamas is de organiserende groepering achter de demonstratie, die de 'Mars van de terugkeer' wordt genoemd.

De actievoerders eisen dat de Palestijnen die in het verleden uit het gebied werden gedreven of moesten vluchten, mogen terugkeren in wat nu Israël is. De bedoeling van Hamas was dat de demonstratie, die op 30 maart is begonnen, eindigde met een massaal protest op 14 mei. 

Deze datum is om meerdere redenen gekozen. Op 14 mei 1948 werd de onafhankelijkheid van de nieuwe Joodse staat Israël uitgeroepen. Hier ging een massale uittocht van Palestijnen aan vooraf, schattingen lopen uiteen maar spreken van minimaal honderdduizenden. 

Ook openden de Verenigde Staten op 14 mei de nieuwe ambassade in Jeruzalem. In december erkende de regering van Donald Trump Jeruzalem als hoofdstad van Israël, wat tot woedende reacties leidde bij de Palestijnen. Dit omdat Oost-Jeruzalem door hen wordt beschouwd als hoofdstad van hun Palestijnse staat.

Voor Israël is 14 mei een feestdag, voor Palestijnen staat het bekend als al-Nakba (de catastrofe).

Waarom is Israël tegen de terugkeer van de Palestijnen? 

Het land waarschuwde bij de aankondiging van de protesten al de soevereiniteit te bewaken en actie te ondernemen als demonstranten te dicht bij de grenshekken zouden komen. 

Israël is niet gediend van de eis van de protestanten, onder meer omdat bij de terugkeer van misschien wel miljoenen Palestijnen de Joodse bevolking in de minderheid zou geraken. Critici zeggen ook dat er meer Palestijnen 'terug' willen dan dat er ooit zijn verjaagd. 

Volgens het Israëlische leger draait het voornamelijk om het beschermen van de inwoners van Israël: Hamas wordt gezien als terroristische organisatie en staat ook op de Terrorismelijst van de Europese Unie.

Wat is er gebeurd bij de demonstraties?

Op de eerste dag van de protestactie ging het al direct mis. Het Israëlische leger greep hard in toen er werd gegooid met onder meer stenen en molotovcocktails. Meer dan vijftien demonstranten kwamen om het leven en er vielen naar schatting rond de 1.400 gewonden. Volgens het Israëlische leger ging het in het merendeel van de omgekomen mensen om "bekende terroristen". 

Het land, dat in aanloop naar de protestacties al honderd sluipschutters bij de Gazastrook installeerde, meldde op de tweede dag van de demonstratie al dat het "niet uitsluit met andere acties te komen". Het is niet bekend wat Israël hierbij in gedachten heeft. 

Kan de hete angel getrokken worden uit de komende weken van protesten? 

Beide partijen beschuldigen elkaar over en weer van het aanwakkeren van het geweld. Het lijkt voor nu vrijwel uitgesloten dat er op korte termijn een constructieve oplossing komt. 

Secretaris-generaal Antonio Guterres van de Verenigde Naties heeft daarom opgeroepen tot een onafhankelijk onderzoek, wat wordt gesteund door de Europese Unie. Israël wil echter niet meewerken.

Het staat buiten kijf dat het conflict tussen de Palestijnen (overwegend islamitisch) en de Israëliërs (overwegend joods), dat al jarenlang duurt, aan beide kanten voor vele slachtoffers heeft gezorgd. 

Er lijkt voorlopig nog geen zicht op een eindoplossing. Nederland vindt dat een tweestatenoplossing (waarbij Palestina wordt erkend als staat naast Israël) de enige oplossing is, maar Midden-Oostendeskundige Paul Aarts van de Universiteit van Amsterdam meldde eerder al aan NU.nl dat dit na de "rampzalige" beslissing van de erkenning van Jeruzalem als hoofdstad niet snel gerealiseerd zal worden.

Lees meer over:
Tip de redactie