Achtergrond: Merkel in gesprek, heeft Duitsland snel een nieuwe regering?

De Duitse politieke partijen CDU, CSU en SPD hebben donderdag voor het eerst aan tafel gezeten om te kijken naar de formatie. Maar de sociaaldemocraten hebben nog niet ingestemd met het praten over een grote coalitie. Kunnen de Duitsers nu snel een nieuwe regering verwachten of niet?  

Het ging met veel tegenzin, maar na lang vergaderen ging SPD-leider Martin Schulz vorige week vrijdag toch akkoord met nieuwe gesprekken voor het vormen van een eventuele coalitie met de christendemocraten van CDU en CSU.

Dit nadat de zogenoemde Jamaica-coalitie, tussen CDU/CSU, FDP en de Groenen op 19 november stuk liep door onderlinge verdeeldheid. Schulz, die na de verkiezingsuitslag in september al riep in de oppositie te willen, herhaalde die stellingname na het stuklopen van de formatiepoging opnieuw.

Daar moest hij echter binnen een week op terugkomen nadat president Frank-Walter Steinmeier, ook SPD'er, erop aandrong toch in gesprek te gaan. Steinmeier is namelijk geen voorstander van nieuwe verkiezingen, mede omdat dit volgens de peilingen geen andere uitslag zal geven dan zoals die op 24 september uit de bus kwam.

Als bondspresident staat Steinmeier boven de partijen, is hij verantwoordelijk voor het benoemen van de bondskanselier en ministers en kan hij in bijzondere gevallen nieuwe verkiezingen uitroepen. 

Stabiele regering

Merkel zei, na het mislukken van de Jamaica-coalitie, dat ze liever nieuwe verkiezingen had dan een minderheidskabinet, stelt Marja Verburg van het Duitsland Instituut. "Dat zien ze in Duitsland als te instabiel. De druk een stabiele regering in Duitsland te vormen is mede door de ervaringen met het nazi-verleden groot. Het is voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog dat Duitsland te maken heeft met een dergelijke politieke impasse."

Volgens Verburg voelen alle partijen de druk dat er een stabiele regering moet komen. "Het kan best dat ze nog een paar weken gaan zitten ruziën, maar ik denk dat deze coalitie er uiteindelijk wel gaat komen."

Wel is het zo dat SPD-leider Schulz het partijcongres nog wil laten stemmen over eventuele deelname aan nieuwe formatiegesprekken. Dit zal zodoende tussen 7 en 9 december moeten gebeuren. Daarna kan pas echt van start gegaan worden met de formerende gesprekken.

Glyfosaat

Dat de stemming tussen de bereffende partijen op de proef werd gesteld, werd eerder deze week duidelijk toen de Duitse minister van Landbouw Christian Schmidt (CSU) maandag in Brussel onverwachts instemde met een verlenging van de omstreden onkruidverdelger glyfosaat. Een onderwerp waar de demissionaire regering van CDU/CSU en SPD onderling nog geen overeenstemming over had en als dat het geval is, zo spraken de partijen vier jaar aan het begin van hun regeerperiode af, zouden ze zich in Europa onthouden van stemming.

Maar Schmidt dacht daar duidelijk anders over en nu is de SPD woest. Woensdag eiste de partij politieke compensatie voor het voorval. Merkel heeft de actie scherp veroordeeld, maar CSU-leider Seehofer zei dinsdag dat hij wist dat Schmidt voor ging stemmen. Deze wetenschap zal een rol spelen bij de geplande gesprekken.

Maar is deze formatie echt een blok aan Merkels been? Verburg denkt van niet. "Ze heeft wel voor hetere vuren gestaan, denk bijvoorbeeld aan de vluchtelingencrisis en de Energiewende (de omslag naar koolstofarme en meer milieuvriendelijkere energievoorzieningen, red.). Belangrijker voor haar en haar partij is dat ze zorgt voor een goede opvolger, want die is nog niet in beeld en dit zal wel haar laatste termijn zijn."

Europese zorgen

Waar de Duitse formatie wel met grote bezorgdheid wordt gevolgd is in Brussel. Duitsland geldt namelijk als sterkste economie in Europa en heeft daardoor een centrale rol in het bepalen van Europees beleid. En die verantwoordelijkheid kan het land nu niet nemen nu de formatie tot dusver op niks uit is gelopen.

"Vooral voor de Franse president Emmanuel Macron is het getreuzel van Duitsland zeer ongelukkig", zegt Duitslandkenner Jacco Pekelder van de Universiteit Utrecht. "Hij heeft allerlei grootse ideeën voor Europa aangekondigd, waaronder een Europese minister van Financiën, maar voor de uitwerking daarvan heeft hij Merkel wel nodig. En als er niks van zijn plannen komt, verliest hij aan geloofwaardigheid."

Bovendien staan er allerlei prangende onderwerpen op de agenda die voor de Europese Unie belangrijk zijn, waaronder de Brexit en de verkiezingen van het Europees Parlement in 2019, en daarvoor is het noodzakelijk dat Frankrijk en Duitsland een stabiel tandem vormen.

Kerst

Merkel is zich bewust van de haast die geboden is bij het vormen van een nieuwe regering en daar zal ook zeker aan worden gewerkt, maar Duitsland-kenner Verburg verwacht niet dat Duitsland met de kerst een nieuwe regering heeft. "De stemming van het SPD-partijcongres in december vertraagt de gesprekken dus het kan zomaar nog een paar maanden duren."

Volgens Pelkelder staan de CDU, CSU en de SPD stevige gesprekken te wachten en zal de SPD er alles aan doen er zoveel mogelijk in hun voordeel uit te slepen, maar ook hij gelooft dat het tot een coalitie zal komen.

"De SPD en de CDU hebben jarenlang de grote coalitie gevormd, dus wat dat betreft gaan ze er wel uitkomen. Het zal alleen voor de SPD psychologisch een obstakel zijn omdat ze eerder dit jaar met Schulz nog verwachtten de grootste te worden en uiteindelijk behaalden ze de slechtste verkiezingsuitslag ooit."

Lees meer over:
Tip de redactie