Achtergrond: Hoe effectief is de Algemene Vergadering van de VN?

Dinsdag en woensdag komen alle 193 lidstaten van de Verenigde Naties bijeen voor de Algemene Vergadering in New York. Ook premier Mark Rutte is met twee ministers aanwezig. Wat is het doel van een vergadering met zoveel landen? En is het wel effectief? NU.nl sprak met hoogleraar Internationale Betrekkingen Bertjan Verbeek van de Radboud Universiteit Nijmegen.

Tijdens de Algemene Vergadering worden geen echte besluiten genomen.

De 193 landen hebben in de Algemene Vergadering vooral een adviserende functie, legt Verbeek uit. Wanneer een resolutie (een besluit) door minimaal de helft van de lidstaten wordt aangenomen, betekent dit namelijk nog niet dat het ook zal worden uitgevoerd. De resolutie dient als advies voor de lidstaten en andere organen binnen de VN, waarvan de VN-Veiligheidsraad de bekendste is. Alleen dit VN-orgaan mag zich buigen over internationale veiligheid. Over belangrijke zaken, zoals het toelaten van nieuwe lidstaten, moet twee derde van de VN-landen het eens zijn. 

In de Veiligheidsraad zetelen vijf permanente leden (Frankrijk, Groot-Brittannië, China, Rusland en de Verenigde Staten) die een vetorecht hebben, en tien niet-permanenten leden. Vanaf 1 januari 2018 vervult Nederland deze laatste rol. Toch kan de Algemene Vergadering een duidelijk signaal geven aan de raad, zegt Verbeek. "Als de vergadering een resolutie aanneemt, dan is het duidelijk dat de internationale gemeenschap iets vindt."

Staatshoofden gebruiken de Algemene Vergadering om een statement te maken.

Vrijwel alle staatshoofden geven de komende dagen in New York een speech waarin ze vooral de binnenlandse visie op de internationale economische en politieke situatie verduidelijken. "Dit heeft een grote symbolische waarde," zegt Verbeek.

Enerzijds maken ze aan hun eigen bevolking nog eens duidelijk waar het land internationaal gezien naartoe wil. Anderzijds laten landen hiermee aan de andere lidstaten zien wat ze belangrijk vinden, zonder dat er directe politieke gevolgen zijn gekoppeld aan hun statement. "De Algemene Vergadering heeft daarmee meer cachet dan wanneer bijvoorbeeld alleen VN-ambassadeurs een speech houden."      

De Algemene Vergadering is voor veel landen vooral heel praktisch.

Premiers en presidenten komen elkaar deze week bij wijze van spreken tegen in de wandelgangen. "Dat heeft veel meer effect dan wanneer je bijvoorbeeld schriftelijk communiceert," zegt Verbeek. "Het is hét moment waarop je 193 landen op het hoogste politieke niveau kunt bereiken en kunt proberen om bepaalde zaken snel af te handelen." 

Staatshoofden en bewindslieden ontmoeten elkaar in zogenoemde 'greenrooms'. Zo gebeurt het dat in de coulissen van de Algemene Vergadering talloze besluiten worden genomen tussen landen of regio’s die verder losstaan van de Verenigde Naties. 

Nederland zal dit jaar geen bijzonder geluid laten horen.

Demissionair premier Mark Rutte reist dinsdag, direct nadat de troonrede in Den Haag is afgelopen, naar New York. Later volgen de ministers Bert Koenders (Buitenlandse Zaken) en Lilianne Ploumen (Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse Handel). "Het kabinet is demissionair," zegt Verbeek. "Ik verwacht niet dat de Nederlandse standpunten afwijken van eerdere jaren."

Onderwerpen als vrije handel en het terrorismebestrijding staan op de Nederlandse agenda. Ook wordt aandacht gevraagd voor het door orkaan Irma getroffen Sint Maarten. Minister Ploumen zal aandacht vragen voor de hulporganisatie She Decides, die zich inzet voor vrouwen en meisjes in ontwikkelingslanden en die werd opgericht nadat de Verenigde Staten besloten hiervoor geen geld meer uit te trekken. Premier Rutte spreekt de vergadering woensdag toe en zal daarbij vooral aandacht besteden aan de rol die Nederland komend jaar in de Veiligheidsraad vervult.

Alle ogen zijn de komende dagen gericht op de Amerikaanse president Donald Trump.

Het is de eerste keer dat Trump de Algemene Vergadering bijwoont. Trump liet zich tijdens zijn campagne herhaaldelijk kritisch uit over de VN, die hij bestempelde als een "club mensen die bij elkaar komt om het gezellig te hebben". Zijn 'America First'-politiek staat bovendien haaks op de idealen van de VN. "Maar ik verwacht niet dat Amerika gaat zeggen dat ze stoppen met contributie betalen. Trump gaat de boel niet afbranden," zegt Verbeek.

Trump spreekt de vergadering dinsdag toe. Volgens een woordvoerder van het Witte Huis zijn de kernwoorden van zijn speech 'soevereiniteit en verantwoordelijkheid', waarmee de president zijn kritische houding tegenover de VN waarschijnlijk zal benadrukken. Trump spreekt de komende dagen onder meer met de regeringsleiders van Israël, de Palestijnse gebieden, Zuid-Korea en Japan. Op de agenda staan onder meer het nucleair akkoord met Iran en de situatie in Noord-Korea.

Trump is niet de enige die negatieve geluiden over de VN laat horen.

De Amerikaanse president vindt onder meer dat de VN zijn land te veel kost en dat de organisatie te log en te bureaucratisch is om besluiten te nemen. "Maar dat is niet nieuw onder Trump," zegt Verbeek.

Daarnaast willen nieuwe economieën zoals India en Brazilië al jaren dat de VN anders wordt ingericht, omdat die zich volgens hen te veel richt op westerse belangen. Ook wordt al langer bepleit dat de EU een zetel krijgt in de Veiligheidsraad, mogelijk ten koste van Frankrijk en Groot-Brittannië. "Aziatische leiders brengen hun kritiek misschien wat omfloerster dan Trump, maar zijn kritiek is slechts één element in het hele schaakspel," aldus Verbeek.  

Er zullen voorlopig nog geen belangrijke resoluties worden aangenomen. 

De komende twee dagen zal in New York vooral worden gelobbyd en onderhandeld tussen de aanwezige landen en organisaties. Pas in de maanden die volgen, zullen verschillende resoluties aan bod komen en nemen de VN-ambassadeurs per land het werk over.

"Tenzij Noord-Korea ineens een raket afschiet of het conflict in Syrië een bepaalde wending neemt, dan worden landen gedwongen om snel een standpunt in te nemen en druk uit te oefenen op de Veiligheidsraad," zegt Verbeek. Daarnaast staat het onderwerp klimaat naar verwachting hoog op de agenda, vooral nadat de VS dit jaar besloot uit het in 2015 gesloten klimaatakkoord van Parijs te stappen.

Lees meer over:
Tip de redactie