Formatie: Welke arbeidsmarktdossiers liggen op tafel?

Deze week klapte het polderoverleg nadat werkgevers en werknemers ruim twee jaar met elkaar hadden overlegd hoe ze de belangrijkste knelpunten op de arbeidsmarkt willen oplossen. Daarmee belanden deze dossiers op de formatietafel van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Maar wat zijn deze knelpunten precies? 

De formerende partijen hadden gehoopt op een akkoord tussen de sociale partners. Want als de belangrijkste vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers het met elkaar eens zijn, zorgt dat voor draagvlak en rust op de arbeidsmarkt. 

Maar dat akkoord kwam er niet. Woensdag werd een lijmpoging van de werkgeversorganisaties door de werknemersorganisaties resoluut van de hand gewezen. 

NU.nl zet de belangrijkste dossiers op een rij en legt uit waar de pijnpunten zitten en hoe de formerende partijen daar over denken. 

Flexwerkers

Zowel werkgevers als werknemers willen de flexibilisering op de arbeidsmarkt terugdringen, alleen verschillen de partijen van inzicht over hoe ze dat willen bereiken. Onder flexcontracten vallen oproepkrachten, uitzendwerk, payrolling of tijdelijk werk.

De bonden spreken steevast van "de doorgeslagen flexibilisering". Om die trend te doorbreken, willen ze flexwerk duurder maken voor werkgevers.

De werkgevers zeggen ook dat ze de uitwassen van flex willen bestrijden. Zo steunden zij de Wet aanpak schijnconstructie waarmee de uitbuiting van werknemers kan worden aangepakt. Maar flex duurder maken, waardoor de kosten voor werkgevers stijgen, vinden ze geen goed idee. Flexibele arbeidsrelaties zijn niet meer weg te denken, klinkt het bij de werkgevers.

Een andere manier om flex te bestrijden is om een limiet te stellen aan het aantal opeenvolgende tijdelijke contracten. Sinds 2015 is er nieuwe wetgeving (niet meer dan drie tijdelijke contracten of niet langer dan twee jaar), maar of die het gewenste effect heeft wordt over getwist.

De bonden zien het vaste contract als norm, werkgevers houden liever een slag om de arm voordat ze iemand in vaste dienst nemen.

Wat staat er in de verkiezingsprogramma's? 

De VVD wil dat er meer en langere tijdelijke contracten kunnen worden gegeven. Het CDA wil een langer tijdelijk contract mogelijk maken van bijvoorbeeld vijf jaar. D66 pleit voor één contractvorm, namelijk die van onbepaalde tijd. De ChristenUnie wil tijdelijke contracten in duur laten oplopen om zo meer zekerheid te geven aan werknemers. Een vast contract moet voor werkgevers voordeliger worden.

Zelfstandigen

Binnen de Sociaal-Economische Raad (SER), een adviesorgaan waarin werkgevers, werknemers en deskundigen vergaderen, wordt sinds een jaar gesproken over de positie van zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers) op de arbeidsmarkt. 

De vakbonden vinden dat zzp'ers geen goedkopere concurrenten van werknemers in vaste dienst mogen worden. Zelfstandigen zijn goedkoper dan werknemers in vaste dienst omdat ze geen verplicht pensioen opbouwen en vaak geen kosten met zich meebrengen voor arbeidsongeschiktheid.

Zelfstandigen zelf hebben op hun beurt een fiscaal voordeel, waardoor het aantrekkelijker wordt om niet in vast dienstverband te werken. 

Werkgevers zien zzp'ers vooral als zelfstandig ondernemers. Ook hier moeten misstanden worden bestreden, vinden de werkgevers, maar zij willen geen maatregelen die zzp’ers "het leven zuur maken". Dat betekent zo min mogelijk restricties en regelgeving voor deze groep.

Wat staat er in de verkiezingsprogramma's? 

VVD en D66 willen zzp'ers niet verplichten om een pensioen en verzekering af te sluiten, maar dit moet wel makkelijker worden gemaakt. Het CDA kiest voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering voor alle werknemers: vast en flex. De ChristenUnie stelt een verzekering voor zzp'ers verplicht, pensioenopbouw niet.

Ontslagrecht

Ontslagbescherming komt ook weer terug in de discussie over de flexibilisering. Als je makkelijker afscheid kunt nemen van je werknemers neem je als werkgever ook een minder groot risico om iemand vast aan te stellen.

Over het in 2015 ingevoerde nieuwe ontslagrecht is al veel gesproken door de sociale partners.

Ontslag moest eenvoudiger, sneller en minder kostbaar voor werkgevers worden, maar midden- en kleinbedrijven ervaren juist meer hinder bij het ontslaan van een werknemer in vaste dienst. Uitgebreid onderzoek van de Erasmus Universiteit naar de gevolgen van de nieuwe wet, onderbouwt dit beeld.

Onder meer het ontslagrecht heeft ondernemers bang gemaakt om mensen aan te nemen. De arbeidsmarkt is nu totaal verziekt, zo stelt werkgeversorganisatie VNO-NCW.

Werkgevers moeten nu ontslag onderbouwen als er sprake is van disfunctioneren of van een verstoorde arbeidsrelatie. Dat wordt als lastig ervaren, en daarom vinden de werkgevers dat die twee zaken gecombineerd moeten kunnen worden.

Maar voor de vakbonden is versoepeling van het ontslagrecht een onbegaanbare weg. Het was zelfs één van de belangrijkste redenen om het polderoverleg te laten stuklopen. 

Werkgevers kwamen met het plan om zieke werknemers na een jaar te kunnen ontslaan. Dat is een brug te ver voor de drie grootste vakbonden.

Wat staat er in de verkiezingsprogramma's? 

VVD, CDA, D66 en ChristenUnie willen allemaal dat het ontslagrecht in verschillende mate wordt versoepeld.

Loondoorbetaling bij ziekte

Ook dit houdt weer verband met de flexibilisering. Want nu vrezen werkgevers voor hoge kosten wanneer zij een zieke werknemer in dienst hebben. Die moeten ze twee jaar lang doorbetalen, dus ze krabben zich wel even achter de oren voordat zij iemand een vast dienstverband geven.

De vakbonden hebben begrip voor dit probleem en waren bereid een compromis te sluiten. In het voorstel zou de werkgever nog drie maanden het loon doorbetalen. Daarna zouden de kosten voor 21 maanden door een verzekeraar worden betaald.

De vakbonden struikelden over het eerder genoemde geval dat zieke werknemers dan na een jaar ontslagen kunnen worden. Met het werkgeversvoorstel wordt aan het vakbondsprincipe geknaagd dat je van zieke werknemers moet afblijven. Bovendien kwam dit volgens de FNV pas laat op de onderhandelingstafel. 

VNO-NCW ontkent dit. In alle overleggen in de laatste veertien maanden heeft dit volgens hen steeds op tafel gelegen.  

Wat staat er in de verkiezingsprogramma's? 

VVD, D66 en ChristenUnie willen de loondoorbetaling bij ziekte voor werkgevers verkorten naar één jaar. CDA wil de periode voor verkorten, hoeveel is niet bekend.  

Pensioenen

Binnen de SER praten werkgevers en werknemers nog wel met elkaar over welke richting het op moet met het pensioenstelsel.

De veranderende arbeidsmarkt en de voorbije financiële crisis legde de zwakke punten pijnlijk bloot. Dit had tot gevolg dat de pensioenen niet meer konden meestijgen met de prijzen, het zogeheten indexeren. In sommige gevallen moesten pensioenen zelfs worden gekort.

De SER heeft een variant onderzocht waarbij er persoonlijk voor het pensioen wordt gespaard, maar waar de risico's worden gedeeld. Ook moet de opbouw transparanter worden zodat mensen zien hoeveel zij hebben gespaard en met welke uitkering ze hun oude dag door komen. 

De werkgevers zien zo'n stelselherziening wel zitten, maar bij de vakbonden laten ze nog een aantal zaken doorrekenen zodat ze meer weten over de mogelijke inkomenseffecten.

Wat staat er in de verkiezingsprogramma's? 

VVD, CDA, D66 en ChristenUnie willen allemaal dat het pensioenstelsel wordt herzien zodat er persoonlijke pensioenpotten komen met gedeelde risico’s. VVD en D66 willen de keuze bij welk fonds je pensioen opbouwt zoveel mogelijk aan de deelnemers overlaten.

Lees meer over:
Tip de redactie