De Franse president Emmanuel Macron heeft zijn eerste honderd dagen in het Élysée achter de rug. Zijn populariteit keldert hard en de mogelijk belangrijkste uitdaging van zijn hele presidentschap dient zich begin september aan. Doorstaat Macron deze lakmoesproef?

Voor Macron draait op dit moment alles om het hervormen van de Franse arbeidsmarkt. "Daar staat of valt zijn presidentschap mee - het is de lakmoesproef", stelt historicus en Frankrijk-deskundige Niek Pas van de Universiteit van Amsterdam.

"Macron heeft die hervormingen met een speciale verordening door het parlement geloodst. Dat is ermee akkoord gegaan dat de regering de wet invoert, en dat het parlement daar pas achteraf over debatteert." Nu is het de vraag hoe het Franse volk en maatschappelijke organisaties zullen reageren. 

Macron heeft stringente bezuinigingen aangekondigd; hij wil de broekriem aanhalen en arbeidsmarkt en economie moderniseren. Werknemers aannemen en ontslaan moet makkelijker worden, de bedrijfsbelastingen moeten omlaag en de gezwollen publieke sector moet op de schop.

Vuurproef

De echte vuurproef voor het economisch beleid van Macron dient zich aan in september, tijdens la rentrée - het moment waarop Fransen massaal terugkeren van vakantie en weer aan het werk gaan. Het is traditioneel het begin van het beruchte stakingsseizoen.

"Dat wordt een hele belangrijke maand, dan gaat het gebeuren", stelt Pas. "Een staking van twee of drie dagen kan Macron wel hebben - dat is normaal - maar als het land plat gaat en er een massaal protest komt tegen de hervormingen, dat wordt hem mogelijk te veel. Kan hij zijn poot dan stijf houden?"

“Macron zet de geldpomp niet open en gaat niet met cadeautjes strooien.”
Historicus en Frankrijk-deskundige Niek Pas

'Lame duck'

Slaagt de president daarin, dan kan hij zijn omvangrijke hervormingsagenda verder gaan afwikkelen. En zo niet? Pas is daar duidelijk over. "Dan is hij vanaf dat moment een lame duck president, dan is het gewoon voorbij. Niet zozeer omdat hij die specifieke hervormingen er niet doorheen heeft gekregen, maar omdat hij dan heeft laten zien geen leider te zijn die echt dingen kan bereiken."

Zijn voornemens zijn tijdens zijn eerste honderd dagen als president alvast bloedserieus gebleken, zegt Pas. "Macron zet de geldpomp niet open en gaat niet met cadeautjes strooien. Het wordt allemaal wat vinniger. Daar wordt afwachtend naar gekeken en er worden kritische kanttekeningen bij geplaatst. Vooral links Frankrijk, onder wie mensen uit zijn eigen achterban, ziet even niet waar het nu staat."

De eerste honderd dagen van president Emmanuel Macron

© AFP
Macron werd in mei verkozen tot president. Zijn nieuwe politieke beweging En Marche! behaalde een overtuigende parlementaire meerderheid. Macron wordt door veel kiezers gezien als een frisse wind in de Franse politiek. © AFP
Macron wil de Franse economie en arbeidsmarkt ingrijpend hervormen. Die is te hiërarchisch en te stroperig, vindt hij, en de publieke sector is veel te groot. © AFP
In september - het traditionele stakingsseizoen - zal duidelijk worden of de Franse samenleving de economische hervormingen van Macron zal dulden. © AFP
Macron zet zich sterk af tegen zijn voorganger, François Hollande, die gold als 'flapuit' en zaken liever op hun beloop liet. © AFP
De populariteitscijfers van Macron zijn laag. Critici beweren spottend dat hij zichzelf ziet als Zonnekoning Lodewijk XIV. © AFP
Macrons autoritaire leiderschapsstijl wordt niet door iedereen goed ontvangen. "Ik ben de baas", beet hij de militaire top toe, nadat zij bezwaar maakten tegen bezuinigingen bij Defensie.
Op het internationale vlak doet Macron het beter, vinden veel Fransen. Met zijn optreden op het internationale toneel heeft hij Frankrijk weer allure gegeven. © AFP
Macron laat zich niet intimideren door andere wereldleiders. Een handdruk tussen hem en de Amerikaanse president Trump duurde 29 seconden en ging gepaard met witte knokkels. Trump was achteraf duidelijk onder de indruk. "Een geweldige kerel." © AFP
Ook de Russische president Vladimir Poetin werd uitgenodigd. Zijn ontvangst ging gepaard met veel 'Grande Pompe'. © AFP
Macron profileert zich ook binnen de EU als toonaangevend leider. Zijn relatie met de Duitse bondskanselier Angela Merkel is uitstekend. © AFP

Lage populariteit

De populariteit van Macron heeft in de afgelopen maanden een opvallende steile duikeling gemaakt. Slechts 36 procent van de Fransen is tevreden over zijn functioneren, blijkt uit een recente peiling. 61 procent is ontevreden. Eind juni was 64 procent nog tevreden over de president.

Macron scoort daarmee slechter dan zijn impopulaire voorgangers Nicolas Sarkozy en François Hollande na hun eerste honderd dagen.

De noodtoestand die in Frankrijk van kracht is sinds de aanslagen in Parijs in november 2015 is ook een pijnpunt. Macron heeft gezworen die te zullen beëindigen. Maar de bijzondere bevoegdheden van de veiligheidsdiensten - zoals het verrichten van huiszoekingen zonder gerechtelijk bevel - blijven bestaan. "Intellectuele oplichterij", noemde de voorzitter van een prominente vakbond voor rechters dat.

Zonnekoning

Een andere veelgehoorde beschuldiging aan het adres van Macron is dat hij naast zijn schoenen is gaan lopen. Begin juli riep hij beide kamers van het Franse parlement bijeen voor een toespraak. Normaal gesproken gebeurt dat alleen in tijden van crisis.

De bijeenkomst vond plaats in het paleis van Versailles. Hoezo Jupiter? Macron denkt dat hij Zonnekoning Lodewijk XIV is, snoof de oppositie.

Dat de autoritaire leiderschapsstijl van Macron tot lastige situaties kan leiden, werd vorige maand op pijnlijke wijze openbaar. De Franse commandant der strijdkrachten, generaal Pierre de Villiers, maakte bezwaar tegen bezuinigingen bij Defensie. Zijn kritiek op de regering lekte uit, waarop Macron de militaire top toebeet: "Ik ben uw baas. Ik heb geen druk of commentaar nodig". De Villiers stapte op.

“Macron wil een correctie op Hollande zijn.”
Historicus en Frankrijk-deskundige Niek Pas

"Macron had dat niet op die manier hoeven doen", zegt Pas. "Iedereen weet echt wel dat hij aan de top staat. Maar hij wilde een signaal afgeven. Bij Macron gebeurt niets per ongeluk; hij is een controlfreak. Hij is ook écht een mannetje: je ziet een mooie vent met pretogen, maar hij kan er flink op slaan."

Daarbij moet wel in aanmerking worden genomen dat het begrip 'politieke autoriteit' in Frankrijk anders is dan in Nederland. "Als samenleving is het een hiërarchisch en autoritair land", stelt Pas. "Sarkozy was ook autoritair. Hollande wilde daar een correctie op zijn, dus die liet alles een beetje op zijn beloop. Macron wil op zijn beurt weer een correctie op Hollande zijn."

Mondiaal allure

"In tegenstelling tot de bezwaren over zijn binnenlandse beleid, is er voor zijn optreden in het buitenland heel veel waardering", zegt Pas. "Hij heeft Frankrijk internationaal weer op de kaart gezet, door zijn ontmoetingen met andere wereldleiders en de manier waarop hij zich profileerde tijdens topbijeenkomsten, zoals de G20 in Hamburg."

"Macron heeft op het wereldtoneel tot nu toe een vrijwel foutloos parcours gereden", vindt Luuk van Middelaar, hoogleraar Grondslagen en praktijk van de Europese Unie en haar instellingen aan de Universiteit Leiden.

"Hij was zeer onervaren - een jong gastje eigenlijk - maar hij is er toch in geslaagd om zich in te vechten. Zijn optreden straalt uit: 'Ik ben niet naïef, ik besef dat het in de internationale politiek ook gaat over absolute macht.'"

Toen de Amerikaanse president Trump in Frankrijk was, gaven de twee heren elkaar een handdruk als een bankschroef, en die duurde maar liefst 29 seconden lang. "Ik heb een geweldige relatie met hem, hij is een geweldige kerel", zei de Amerikaanse president na afloop enthousiast over zijn gastheer.

Tijdens een staatsbezoek van een andere mannetjesputter op wereldniveau, de Russische president Vladimir Poetin, benadrukte Macron op een gezamenlijke persconferentie het belang van persvrijheid.

"Daarmee liet hij het Franse volk zien dat hij de hardheid van de geopolitiek begrijpt, maar toch op de bres gaat voor de eigen waarden", zegt Van Middelaar. "Of hij namens Frankrijk spreekt of namens heel Europa - dat moeten we gaan zien bij andere politieke gebeurtenissen en crises."

Europees leiderschap

In de EU zijn de meningen over Macron verdeeld. Van Middelaar: "Er is sprake van kritische afwachting. Zijn positie ten opzichte van de Brexit en de toekomstige relatie met het Verenigd Koninkrijk is bijvoorbeeld nog onduidelijk. Ook moet nog blijken in hoeverre zijn ideeën over Europese integratie campagne-taal waren. Maar het wachten is nu eerst op de Duitse Bondsdagverkiezingen, die eind september worden gehouden."

Europa heeft tien jaar stilgestaan, vindt Macron. Het Europese project moet weer aanzien krijgen, weer aansprekend worden. Niek Pas: "Hij wil namens Frankrijk natuurlijk graag in het gat duiken dat ontstaat door de naderende Britse uittreding."

Er heerst kritiek vanuit Italië vanwege de inmenging in het conflict in Libië, dat in de achtertuin van Italië ligt. In Oost-Europa zijn ze niet blij vanwege zijn West-Europese verhaal. "Macron is hard geweest naar bijvoorbeeld Polen, met name op het vlak van het vrije verkeer van werknemers binnen de EU", zegt Van Middelaar. "Hij wil daar remmen en voorbehouden inbouwen."

Bovendien voegde Macron zich volmondig bij het koor van Europese afkeuring over aantasting van de rechtsstaat in Polen en Hongarije.

'Merkron'

Als bondskanselier Angela Merkel erin slaagt herkozen te worden, zal de samenwerking met Macron volgens Pas waarschijnlijk soepel verlopen. "Die twee kennen elkaar al. Tijdens de eurocrisis was Macron als economisch topadviseur de verkenner van Hollande in Berlijn. Hij heeft daar een goede naam en staat goed op de kaart."

Dat neemt niet weg dat Macron eerst orde op zaken moet stellen in Frankrijk. "Een kwestie van eerst zien, dan geloven", zegt Middelaar, "Hij moet geloofwaardige stappen richting economische hervormingen zetten, voordat hij het benodigde krediet krijgt om zich bezig te houden met zijn Europese ideeën."