Achtergrond: Hoe reëel is de dreiging van een kernoorlog met Noord-Korea?

Met dreigementen over en weer, nucleaire ontwikkelingen aan Noord-Koreaanse zijde en leiders die geen gezichtsverlies lijken te willen lijden, is de situatie in de regio hooggespannen. Hoe reëel is de dreiging van een kernoorlog? Een analyse. 

Het nucleaire hoofdpijndossier

Noord-Korea is sinds het begin van dit millennium bezig met de parallelle ontwikkeling van ballistische raketten en kernwapens die door deze raketten gedragen kunnen worden. Na een reeks kernproeven en rakettesten is het stalinistische land daar gekomen waar de Verenigde Staten het nooit wilde hebben: de Noord-Koreanen hebben volgens militaire analisten de mogelijkheid om binnen afzienbare tijd met kernkoppen uitgeruste ballistische raketten gericht doelen aan de Amerikaanse westkust, en wellicht zelfs de oostkust, te raken.

Daarmee vormt Noord-Korea een directe bedreiging voor wat de Amerikanen het 'homeland' noemen. Steden als San Francisco en Los Angeles zijn dan potentieel doelwit.

Het Amerikaanse defensie-apparaat hoefde zich jarenlang 'alleen' zorgen te maken om de bescherming van de dicht bij Noord-Korea gelegen bondgenoten Zuid-Korea en Japan. Nucleaire dreiging richting deze landen wordt door het Pentagon ook uiterst serieus genomen, maar dreiging aan het adres van de VS zelf brengt de situatie in een nieuw hoofdstuk.

Wat wil Noord-Korea met deze kernwapens?

Kernwapens dienen voor elk land dat ze bezit voornamelijk als middel om potentiële vijanden af te schrikken, in het Engels 'deterrence' genoemd. Simpel gesteld: haal het niet in je hoofd om ons aan te vallen, want wij zullen nucleair terugslaan. De koude oorlog tussen de VS en de Sovjet Unie was grotendeels op deze gedachte gestoeld.

Er zou dus gesteld kunnen worden dat kernwapens oorlogen voorkomen, omdat het niet verstandig is een land aan te vallen dat een kernwapenarsenaal tot de beschikking heeft. Noord-Korea, aangevoerd door leider Kim Jong-un, voelt zich bedreigd en werkt om deze reden aan een nucleair arsenaal, om met name Zuid-Korea en de Verenigde Staten af te schrikken. 

Bovendien kunnen nucleaire wapens dienen als waardevol schaakstuk, mocht het gewapende conflict tussen Noord- en Zuid-Korea weer oplaaien. Beide landen hebben nog steeds het ideaal om het schiereiland ooit weer één staat te laten zijn, met volstrekt verschillende beelden van de daarop volgende staatsinrichting. Kernwapens bieden Noord-Korea dan een eventueel pressiemiddel om de VS zich niet met het conflict te laten bemoeien, al is de kans dat Washington een dergelijk scenario laat gebeuren nihil.

Wat wil Amerika?

Uiteindelijk wil Washington niets liever dan het conflict tussen Noord- en Zuid-Korea aan de onderhandelingstafel oplossen, zodat de troepenmacht in Zuid-Korea teruggebracht kan worden en de dreiging in de regio verdwijnt. Zolang het regime in Noord-Korea aan de macht is, lijkt dit scenario echter ver weg. Daarvoor hebben de Amerikanen bovendien de steun nodig van China, op papier de laatste bondgenoot van Noord-Korea.

Het is echter onduidelijk in hoeverre China nog daadwerkelijk invloed heeft op het Noord-Koreaanse regime. Daarnaast zou China een vluchtelingen-exodus vanuit het buurland vrezen als de machthebbers vallen en heeft het in het geval van unificatie van Korea met het zuiden als 'winnende' partij een bondgenoot van grootmacht Amerika aan de landsgrenzen.

China lijkt er dus veel aan gelegen te zijn om de huidige status-quo in stand te houden. De Amerikaanse president Donald Trump heeft China meermaals opgeroepen om 'meer te doen' om Noord-Korea in toom te houden. Onderhandelingen zijn ondanks passiviteit van China nog altijd het pad dat de Amerikanen willen bewandelen.

Wat als er niets uit de onderhandelingen komt?

Het is met name de vraag hoe Noord-Korea met het nucleaire arsenaal omgaat. Blijven er rakettesten en eventuele nucleaire testen worden gedaan, gepaard met dreigende taal richting de VS, of zoals afgelopen week, het Amerikaanse eiland Guam, dan bestaat de kans dat het geduld van Washington, en met name president Trump, opraakt. Trump sprak al voor dat hij zich meldde als presidentskandidaat over een preventieve aanval op Noord-Korea en liet zich ook deze week in niet te misverstane bewoordingen uit: Noord-Korea moet stoppen met dreigen, anders "gaan ze daar spijt van krijgen".

Een analyse van de situatie leert echter dat er weinig mogelijkheden zijn voor de Amerikanen om militair in te grijpen zonder grote escalatie. Een aanval op de nucleaire capaciteiten van Noord-Korea leidt waarschijnlijk tot een tegenreactie van Noord-Korea, al dan niet nucleair, of met chemische en/of biologische wapens. De Zuid-Koreaanse hoofdstad Seoul ligt op slechts veertig kilometer van de grens met Noord-Korea, en vormt zelfs voor artillerievuur van boven de noordgrens een eenvoudig doelwit. In de regio Seoul wonen 25 miljoen mensen.

Kiest Amerika voor een 'totale' aanval op de militaire capaciteit van Noord-Korea, dan nog is het onmogelijk om uit te sluiten dat er in Zuid-Korea en mogelijk ook Japan slachtoffers vallen. Hoe groot de militaire macht van de VS ook is, het lijkt onmogelijk om elke vorm van tegenreactie te voorkomen. Dan worden de vele burgerslachtoffers die een dergelijke actie in Noord-Korea kan opleveren nog niet eens in acht genomen.

Het is bovendien de vraag hoe China zal reageren, dat tijdens de oorspronkelijke Korea-oorlog een grote troepenmacht naar Korea stuurde. Een Chinese krant schreef vrijdag dat China Noord-Korea te hulp moet schieten als Amerika 'het eerste schot lost'. Doen de Noord-Koreanen dit zelf, dan zou China zich afzijdig moeten houden. Een militair conflict met China zou een horrorscenario vormen voor Washington en dat wil men dan waarschijnlijk ook koste wat kost voorkomen.

Hoe presenteert Trump zich in deze kwestie?

De banden met Rusland zijn tijdens het nog jonge presidentschap van Trump onder meer spanning komen te staan en de VS is militair betrokken in Afghanistan en Syrië, maar de situatie rondom Noord-Korea is de eerste echt grote buitenlandse 'kwestie' voor Trump. Als 'commander-in-chief' is de voormalig zakenman eindverantwoordelijk.

Hoewel Trump stevige bewoordingen gebruikte tegen Noord-Korea, lijkt het er toch op dat hij veel overlaat aan zijn defensieminister James Mattis (oud-generaal), veiligheidsadviseur Herbert McMaster (tevens generaal) en minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson. Bovendien wordt Trump tegenwoordig gesteund door stafchef John Kelly, ook een oud-generaal. Wat betreft het maken van militaire keuzes heeft de president voldoende militaire ervaring in zijn omgeving om zich te laten adviseren.

“Als hij iets doet tegen Guam, gaan er dingen in Noord-Korea gebeuren die niemand ooit heeft gezien”
Donald Trump

Trump sprak vorige week nog eens nadrukkelijk over hoe geweldig het Amerikaanse nucleaire arsenaal er voor staat en dat 'hij', doelend op de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un, niet wegkomt met dreigende en respectloze taal richting de Verenigde Staten. "Zijn familie en hijzelf zijn er lang mee weggekomen. Maar niet bij mij. Het is een nieuwe wedstrijd." Over de dreiging richting het Amerikaanse eiland Guam zei Trump: "Laten we zien wat hij met Guam doet. Als hij iets doet tegen Guam, gaan er dingen in Noord-Korea gebeuren die niemand ooit heeft gezien."

Het nucleaire arsenaal van de VS zou op zichzelf genoeg moeten zijn om Noord-Korea af te schrikken, maar Trump heeft eerder al gezegd dat hij niet alleen op 'deterrence' (afschrikking) wil vertrouwen. Amerika heeft er blijkbaar vrede mee dat Rusland en China hun kernwapens gericht hebben op de VS, maar een onberekenbaar regime als Noord-Korea is een ander verhaal.

De Republikeinse Senator Lindsey Graham zei daarover in de New York Times: "Ik ben er zeker van dat Trump, als allerlaatste optie, militair geweld zal gebruiken om ervoor te zorgen dat Noord-Korea niet de mogelijkheid heeft het Amerikaanse vasteland nucleair te bedreigen. Nu is het aan hem om Noord-Korea en China daarvan te overtuigen."

In hoeverre speelt Europa een rol?

Het lijkt er niet op dat Noord-Korea Europa als doelwit ziet, al kunnen de raketten die Amerika kunnen halen ook Europa treffen. Een aanval op het Amerikaanse vasteland of Hawaii door Noord-Korea zorgt echter wel voor activatie van NAVO-artikel 5, waardoor bijvoorbeeld Nederland als bondgenoot bijstand zal verlenen als de VS daar om vraagt. De NAVO heeft benadrukt dat Artikel 5 niet geldt bij een eventuele aanval op Guam.

Bondskanselier Angela Merkel van Duitsland liet vrijdag optekenen dat er wat haar betreft geen militaire oplossing is in de situatie. Ze noemde de toenemende oorlogsrethoriek "de verkeerde weg."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

NUwerk

Tip de redactie