Achtergrond: Wat kunnen we verwachten van de herkozen Iraanse president?

Hassan Rohani wordt zaterdag ingezworen voor zijn tweede termijn als president van Iran. Wat bereikte hij tijdens zijn eerste termijn, en wat kunnen we van hem verwachten?

Eind mei werd de 68-jarige Rohani opnieuw verkozen tot president van Iran. In zijn overwinningstoespraak beloofde hij dat zijn tweede termijn in het teken zal staan van zijn hervormingsgezinde agenda: een vrijere samenleving en een betere economie.

"Iran heeft het pad gekozen van contact met de wereld", zei Rohani. "Voor gematigdheid en tegen extremisme. Voor verzoening en tegen strijd. Jullie willen de weg naar voren inslaan, niet terug."

Het is geen geheim dat hoogste leider van Iran, ayatollah Ali Khamenei, en de zijnen liever geen tweede termijn voor Rohani hadden gezien. Hun eigen favoriet, de ultraconservatieve en anti-westerse geestelijke Ebrahim Raisi, werd echter weggevaagd door Rohani (39,8 procent tegenover 58,6 procent van de stemmen).

Het Iraanse atoomakkoord wordt gezien als Rohanis meest belangrijke prestatie.

Tijdens de eerste termijn van Rohani verschenen de eerste scheuren in het vier decennia durende internationale isolement van Iran. In 2015 bereikte de regering van Rohani een akkoord met de vijf permanente leden van de VN-veiligheidsraad, plus Duitsland. 

Het zogeheten Gezamenlijk Alomvattend Actieplan (JCPOA), beter bekend als het Iraanse atoomakkoord, voorziet in het afbouwen van alle VN-, multinationale en nationale sancties gerelateerd aan het nucleaire programma van het land, mits Iran dat programma inperkt en internationale inspecteurs toelaat. Khamenei gaf hier met duidelijke tegenzin zijn fiat voor.

Het verdrag heeft nog niet geleid tot betere leefomstandigheden voor de meeste Iraniërs.

Op voorhand beloofde Rohani dat verlichting van de internationale sancties zou leiden tot een opleving van de Iraanse economie. Die kampte met hoge werkloosheid, het vijfde hoogste inflatiecijfer ter wereld en zeer matige groeicijfers.

Die belofte is maar deels ingelost. Rohani is er volgens deskundigen in geslaagd de neergang van de Iraanse economie te stabiliseren, maar dit heeft zich nog niet uitbetaald in betere financiële omstandigheden voor de gewone Iraniër. De werkloosheid steeg tussen 2015 en 2016 zelfs met 1,4 procentpunt tot 12,4 procent.

Er zijn verschillende redenen voor het uitblijven van economisch herstel. De Iraanse conservatieven verzetten zich hevig tegen het openstellen van de staatseconomie. Ook zijn er nog steeds Amerikaanse sancties van kracht, wegens het Iraanse mensenrechtenbeleid, de vermeende steun aan terroristische groeperingen en het omstreden ballistische raketprogramma, dat geen deel uitmaakte van het atoomakkoord.

Europese bedrijven, die Iran anders als aantrekkelijke handelspartner of investeringsgelegenheid zouden zien, worden daardoor afgeschrikt. En hoewel Iran de eigen olieproductie heeft opgevoerd tot het niveau van voor de sancties, drukt de lage olieprijs op de wereldmarkt de inkomsten.

De mensenrechtensituatie in Iran is ook nog niet verbeterd.

Er is gebleken dat 'gematigd' in Iran een andere betekenis heeft dan in het Westen. Rohani beloofde tijdens zijn eerste verkiezingscampagne in 2013 te zullen ijveren voor de vrijlating van duizenden politieke gevangenen, maar na zijn aantreden werd nog maar weinig vernomen van dat voornemen.

Sterker nog, tijdens zijn eerste termijn verdwenen duizenden mensen achter de tralies en werden meer dan drieduizend gevangenen ter dood gebracht, onder meer voor misdrijven zoals 'belediging van de Islam'. Dat is een substantieel hoger aantal dan onder zijn voorganger, de conservatieve Mahmoud Ahmadinejad.

Bovendien kwam weinig terecht van Rohanis belofte de censuur en de invloed van de staat op het leven van zijn burgers in te perken. De president koos consequent voor het vermijden van confrontaties met het geestelijke establishment over sociale kwesties, zodat hij zich volledig kon richten op de economie.

Tijdens zijn campagne voor herverkiezing beloofde Rohani wederom de vrijheden van burgers te zullen vergroten, bijvoorbeeld door het gebruik van sociale media toe te staan. Over de politieke gevangenen sprak hij niet.

Op het gebied van buitenlandpolitiek werd de agenda tijdens de eerste termijn van de president bepaald door Khamenei en de Iraanse Revolutionaire Garde: het land wierp zich vol in de regionale machtsstrijd met aartsrivaal Saoedi-Arabië en raakte militair betrokken bij de conflicten in Irak, Syrië en Jemen.

Rohani lijkt niet aan te sturen op grote koerswijzigingen tijdens zijn tweede termijn.

Naar verwachting zal Rohani zich vooral blijven richten op het herstel van de Iraanse economie en het terugdringen van de werkloosheid. Gezien zijn zeer beperkte macht ten opzichte van ayatollah Khamenei, blijft het moeilijk voor hem zich op andere terreinen te laten gelden. De hoogste leider heeft er belang bij de politieke oppositie in eigen land met harde hand te blijven onderdrukken en de machtsstrijd met Saoedi-Arabië op de spits te drijven om te bepalen wie de regionale grootmacht is.

Daarnaast zal de relatie tussen Iran en de internationale gemeenschap voorlopig gespannen blijven. De Amerikaanse president Donald Trump tekende eerder deze maand een wet die voorziet in nieuwe sancties tegen het land wegens het raketprogramma, dat volgens kenners onder Rohani grotere schreden voorwaarts heeft gemaakt dan ooit tevoren.

Lees meer over:
Tip de redactie