De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit doet onderzoek naar eieren die te veel fipronil bevatten. Om hoeveel eieren gaat het? En hoe schadelijk is fipronil? Een overzicht.

Onderzoek van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) heeft uitgewezen dat in de eieren van 158 bedrijven de verboden stof fipronil zit. 

Op een lijst staan de codes van de bedrijven waar fipronil in de eieren is aangetroffen. Ieder bedrijf heeft een eigen eicode, legde een woordvoerder van de autoriteit uit. De code staat op het ei gestempeld.

De dienst raadt het eten van eieren van één bedrijf nog steeds voor iedereen af. Die eieren hebben de code 2-NL-4015502. Eieren van tientallen bedrijven kunnen uit voorzorg beter niet door kinderen worden gegeten, wat de NVWA betreft.

Alle eieren die in de Nederlandse supermarkten liggen, zijn volgens de supermarktbranche inmiddels geheel vrij van de stof fipronil.

De eieren zijn teruggehaald uit de schappen en eieren die bedrijven nog op voorraad hadden, zijn vernietigd. NVWA geeft niet vaak een waarschuwing aan consumenten, maar besloot hier toe "omdat iedere Nederlander eieren in huis heeft."

Het is niet duidelijk om hoeveel eieren het exact gaat.

Het is wel duidelijk dat de eieren in Nederland zijn verkocht. Voedingsmiddelen waar eieren in verwerkt zijn die besmet zijn met fipronil zijn veilig om te eten. Als de stof er al in zit, zijn de concentraties dusdanig laag dat ze geen gevaar voor de gezondheid vormen, zegt Marian Geluk, directeur van de Federatie Nederlandse Levensmiddelenindustrie (FNLI) op basis van onderzoek door de sector.

In Nederland worden per jaar zo'n tien miljard eieren geproduceerd. Het Productschap Pluimvee en Eieren (PPE), dat vier jaar geleden werd opgeheven, meldde in 2012 dat met 10,6 miljard eieren een nieuw productierecord was bereikt. Dit aantal zakte in de jaren daarna terug naar 10 miljard, onder meer doordat eieren van legkippen in traditionele kooien werden verboden.

Fipronil kan, mits de eieren in grote hoeveelheden en gedurende langere tijd worden gegeten, schadelijk zijn voor de gezondheid.

De Europese wetgeving staat toe dat het fipronil-gehalte in eieren 0,005 milligram per kilo is. Het gehalte in de groep besmette eieren ligt meer dan twee maal zo hoog.

Fipronil is 'matig toxisch' en kan, in grote hoeveelheden, schade aanbrengen aan lever, nier of schildklier. Een woordvoerder van NVWA beklemtoont dat er pas risico optreedt als "gedurende flink langere tijd meerdere eieren per dag worden geconsumeerd".

Twee bestuurders van het bedrijf Chickfriend uit Barneveld blijven vastzitten tijdens het onderzoek naar het eierschandaal.

Martin van de B. (31) uit Barneveld en Mathijs IJ. (24) uit Nederhemert zitten sinds 10 augustus vast in het strafrechtelijk onderzoek naar het eierenschandaal en blijven tot minstens 11 oktober vast. Ze worden verdacht van het in gevaar brengen van de volksgezondheid door de leverantie of toepassing van het middel fipronil in stallen met leghennen.

Chickfriend zou volgens diverse pluimveebedrijven de oorzaak zijn van de problemen. Het is onduidelijk hoelang het bedrijf al materialen met teveel fipronil zou hebben gebruikt. Hier doet justitie ook onderzoek naar.

De Volkskrant meldde op 2 augustus dat Chickfriend mogelijk in juni 2016 al middelen met teveel fipronil zou hebben gebruikt in Nederlandse kippenstallen. Mocht dit het geval zijn, dan zijn die eieren inmiddels niet meer op de markt.

Duidelijk is wel dat de NVWA in november 2016 getipt werd over het gebruik van fipronil, daarbij werd expliciet het bedrijf Chickfriend genoemd, laat minister Edith Schippers (Volksgezondheid) weten. Het kabinet kon de Tweede Kamer dat niet eerder vertellen omdat er al was begonnen met een strafrechtelijk onderzoek.

De kippen zouden besmet zijn bij het ontluizen van de stallen.

Chickfriend zou volgens LTO Nederland illegale middelen hebben gebruikt waar te veel fipronil in zat, meldt de NOS. Het bedrijf claimde luizen te bestrijden met behulp van etherische oliën, zoals menthol en eucalyptus. Maar vermoedelijk was aan dit mengsel fipronil toegevoegd.

En ook al zou de stal grondig schoon worden gemaakt: de kip heeft het nog steeds onder zijn veren en in zijn lichaam, de Fipronil hoopt zich namelijk op in het buikvet van de kip. Bovendien zit de Fipronil niet òp het ei maar ín het ei.

De pluimveesector gaat flink schade lijden door de zaak.

De financiële strop voor de tweehonderd 'verdachte' bedrijven loopt naar verwachting al in de tonnen. Zij moeten eieren weggooien, stallen schoonmaken en wellicht zelfs kippen ruimen. Naar schatting bedraagt de totale schade voor de pluimveesector minimaal 150 miljoen euro.

De schade is mogelijk groter geworden na de waarschuwing die NVWA op 1 augustus afgaf om een aantal dagen beter helemaal geen eieren meer te eten. "Deze uitspraak is onnodig en zeer schadelijk voor de sector", aldus LTO Nederland. De organisatie wil dat NVWA de uitspraak rectificeert.

De NVWA krijgt veel kritiek naar aanleiding van de besmette eieren.

Pieter van Vollenhoven van de Stichting Maatschappij en Veiligheid vindt dat de NVWA faalt in het toezicht op ons eten. Het eierschandaal zou eens te meer aantonen dat de NVWA "er een potje van maakt", aldus Van Vollenhoven. 

"Bij bedrijven staat het economisch belang al snel voorop. De NVWA zou moeten opkomen voor het publieke belang, de voedselveiligheid. Helaas is de inspectie in de praktijk geen voedselwaakhond, maar een verlengstuk van het economisch beleid.''

Op 17 augustus besloot de Tweede Kamer het zomerreces te onderbreken om over de kwestie te debatteren.

De onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) gaat het schandaal rondom de met fipronil besmette eieren onderzoeken.

De Onderzoeksraad wil nagaan waarom het bestrijdingsmiddel niet eerder is opgemerkt en wat de rol van de pluimveesector en de overheid daarbij is geweest. De OVV kijkt onder meer naar de rol van de sector zelf, de overheid en toezichthouder NVWA.

Dierenorganisaties hebben via de rechter geprobeerd het ruimen van kippen die fipronil in hun lijf hebben te stoppen.

Het kan weken duren voordat de verboden stof helemaal uit een kip is. Daarom hebben diverse bedrijven besloten hun kippen te ruimen. Dat gebeurt "zonder enige noodzaak" en is daarom in strijd met de wet, stellen Comité Dierennoodhulp, Een Dier Een Vriend, Stichting Dierennood, Rechten voor al wat leeft en Levende Have.

De rechter stelde de organisaties in ongelijk. Zes dierenorganisaties protesteerden daarop in Drenthe tegen het afmaken van met fipronil besmette kippen.

Met fipronil besmette eieren zijn al opgedoken in vijftien landen in de Europese Unie, Hongkong en Zwitserland.

In Frankrijk zijn bijna 250.000 duizend met fipronil besmette eieren verkocht. Daarvan zijn de meeste vermoedelijk al opgegeten.

De Britse voedselwaakhond Food Standards Agency heeft laten weten dat er in Groot-Brittannië 700.000 eieren van besmette Nederlandse bedrijven in omloop zjn. In een eerder stadium werd gesproken over maar 21.000 eieren. 

Ook in Oostenrijk zijn eieren teruggeroepen. Twee groothandels hebben volgens de toezichthouder honderden kilo's uit Nederland afkomstige eieren verkocht in het hele land, die uit voorzorg weer werden teruggehaald. En in Denemarken zou 20.000 besmette eieren zijn verkocht.

Andere EU-landen die met de eiercrisis te maken hebben, zijn België, Duitsland, Zweden, Ierland, Italië, Luxemburg, Polen, Roemenië, Slowakije, Slovenië en Denemarken.