Achtergrond: Braziliaanse president achtervolgd door corruptieschandaal

Al drie jaar is de Braziliaanse politiek in de ban van het grootste corruptieschandaal uit de geschiedenis van het Zuid-Amerikaanse land. Woensdag besluit het Braziliaanse Lagerhuis of president Michel Temer vervolgd mag worden voor zijn rol in een van de omvangrijkste corruptieaffaires van het land waar meer dan 5 miljard dollar illegaal is doorgesluisd naar de top van het bedrijfsleven, politici en politieke partijen.

Temer wordt ervan verdacht steekpenningen te hebben aangenomen van JBS SA., het grootste vleesverwerkingsbedrijf ter wereld.

De top van het bedrijf heeft in ruil voor strafvermindering bekend Temer 4,5 miljoen euro aan smeergeld te hebben betaald voor belastingvoordeel en het krijgen van leningen van door de overheid gerunde banken.

Ook zegt een van de topmannen van JBS over geluidsopnames te beschikken waarop te horen zou zijn dat Temer zijn voormalig rechterhand Eduardo Cunha zwijggeld zou betalen. Dat zou de oud-parlementsvoorzitter ervan moeten weerhouden om met justitie te praten in ruil voor strafvermindering.

Petrobas

De zaak van Temer is onderdeel van een grootschalig corruptieonderzoek dat sinds 2014 loopt en waarin het (semi)staatsoliebedrijf Petrobras centraal staat. Tientallen prominente zakenmensen en hooggeplaatste politici zijn hierbij betrokken en velen van hen zijn inmiddels veroordeeld voor corruptie en witwassen.

Het corruptieonderzoek, ook wel bekend als de Operatie Wasstraat, bracht aan het licht hoe het staatsoliebedrijf Petrobras bouwbedrijven bewust te veel betaalde voor opdrachten. Vervolgens moesten de bouwbedrijven een percentage van het te veel betaalde bedrag overmaken naar een geheim fonds. 

De topmannen van Petrobras, die door de regerende politici werden aangesteld, sluisden de miljoenen euro's uit het fonds vervolgens door naar diezelfde politici die ervoor gezorgd hadden dat zij het oliebedrijf mochten runnen. 

Omkoping

Een deel van het geld ging op aan dure auto's, jachten en Rolex-horloges of verdween naar Zwitserse bankrekeningen, maar ging ook naar de regerende Arbeiderspartij van de toenmalig president Luiz Inacio "Lula" da Silva die van 2003 tot 2011 aan de macht was.

Het geld werd onder meer gebruikt voor campagnedoeleinden, maar toen de Arbeiderspartij met een minderheid in het parlement moest werken, werden de oliedollars ook gebruikt om parlementsleden van andere partijen om te kopen. 

Toen de omkoping in 2004 aan het licht kwam, was Lula aangewezen op Temers partij PMDB om een meerderheid in het parlement te behouden. In ruil voor daarvoor kreeg Temers partij de controle over de internationale tak van Petrobras.

Politieke coup

Vrijwel de hele politieke elite lijkt betrokken bij het schandaal, de helft van het Braziliaanse parlement wordt van corruptie of witwassen verdacht. Oud-president Lula kreeg twee weken geleden te horen dat hij voor 9,5 jaar achter het tralies moet wegens corruptie en witwassen. Hij gaat in hoger beroep.

Temers voorganger, Dilma Roussef, stapte in augustus vorig jaar op nadat ze werd afgezet door het parlement omdat ze ervan wordt verdacht gesjoemeld te hebben met de begroting. Uitgerekend de partij van de toenmalige vice-president Temer zette de afzettingsprocdure in gang.

Volgens Rousseff en haar aanhangers ging het om een politieke coup. Operatie Wasstraat ging onder haar presidentschap van start en steeds meer politici zagen dat de politie, het Openbaar Ministerie en de rechters niet van plan waren de politieke elite te sparen. Ook werd duidelijk dat Rousseff hen niet zou beschermen. 

Cunha

Oud-parlementsvoorzitter en partijgenoot van Temer, Eduardo Cunha, orkestreerde de afzetting van Roussef. De Braziliaanse autoriteiten verdachten hem er ondertussen van steekpenningen te hebben aangenomen en stuitten op buitenlandse bankrekeningen die niet in verhouding stonden tot het salaris dat hij verdiende.

De Arbeiderspartij van Rousseff was echter niet van plan hem te beschermen, dit tot woede van Cunha. Hij saboteerde vervolgens de politieke agenda van Rousseff waardoor zij niets voor elkaar kreeg in een tijd dat het niet goed ging met de Braziliaanse economie. 

Cunha wist de publieke opinie tegen Rousseff te keren met haar aftreden als gevolg. Zijn partijgenoot en oud-coalitiepartner van Rousseff en vice-president, Temer, volgde haar op.

Inmiddels zit Cunha vast. De rechter veroordeelde hem tot 15 jaar cel wegens corruptie. Hij blijkt voor miljoenen aan steekpenningen van Petrobras ontvangen te hebben en had dat deels gestald op Zwitserse rekeningen. Meerdere ministers en ook de senaatsvoorzitter volgden. Allemaal veroordeeld voor corruptie in de Petrobras-affaire.

Net sluit zich

Nu lijkt ook het net rond Temer zich te sluiten. Eind juni besloot de hoogste aanklager van Brazilië, Rodrigo Janot, om over te gaan tot vervolging van de president. Het is de eerste keer dat een zittende Braziliaanse president in staat van beschuldiging wordt gesteld voor een misdrijf.

De verwachting is dat er nog meer aanklachten tegen Temer zullen volgen. "Zo lang er munitie is, zal ik blijven vuren", aldus de aanklager. 

Voordat de zaak voor het Hooggerechtshof kan verschijnen, moet eerst het Lagerhuis beslissen of de president vervolgd mag worden. Wil het zover komen, dan is een tweederde meerderheid nodig, maar of die meerderheid wordt gehaald, is nog maar de vraag. Meer dan de helft van de parlementsleden wordt zelf van corruptie verdacht en politieke insiders verwachten niet dat die meerderheid zal worden gehaald.

Het Braziliaanse volk zal dan tot de presidentsverkiezingen van 2018 moeten wachten om de impopulaire Temer te vervangen. Een opmerkelijke presidentskandidaat heeft zich al gemeld voor de race: Luiz Inacio "Lula" da Silva.

Lees meer over:
Tip de redactie