'Strijd in Mosul voor inwoners nog niet gestreden'

De Iraakse stad Mosul is na jaren van bezetting recentelijk bevrijd van Islamitische Staat (IS), maar de strijd is voor de inwoners nog lang niet gestreden. Hoe is de situatie nu en wat moet er gebeuren voordat de Irakezen weer een normaal leven in de stad kunnen opbouwen?

De stad gold jarenlang als een van de belangrijkste bolwerken van de terroristische organisatie. Na de bevrijding door het Iraakse leger is de stad nog steeds levensgevaarlijk.

Ruim 800.000 oud-inwoners zijn nog op de vlucht. Een groot deel daarvan verblijft onder erbarmelijke omstandigheden in vluchtelingenkampen, waar het overdag 50 graden kan worden en waar vluchtelingen geen toegang tot watervoorzieningen of plekken met schaduw hebben. "Daar waar mensen de mogelijkheden zien om terug te keren naar huis, doen ze dat", aldus directeur van Stichting Vluchteling Tineke Ceelen die zich aan de rand van de stad begeeft. 

Volgens Benjamin Walsby, onderzoeker bij Amnesty International, wordt het terugkeren ondanks de gevaren aangemoedigd door de Iraakse overheid. "Ten eerste omdat de kampen duur zijn, ten tweede om aan de wereld te laten zien dat alles weer op orde is. Maar mensen hebben meestal geen idee waar ze naar terugkeren."

Ceelen maakt zich zorgen over de huidige situatie in de stad. Checkpoints worden er namelijk beheerd door verschillende groepen. Aan de ene kant is er de politie of het leger, andere posten worden beheerd door sjiieten of juist door soennieten. "Het is de vraag of er met de bevrijding een oplossing is gekomen, of dat het de aanloop is voor een heftiger conflict", stelt Ceelen. 

Mijnen

Niet alleen de ingewikkelde relaties tussen de groepen vormen een probleem voor Mosul. Ook de boobytraps en landmijnen die IS heeft achtergelaten maken de stad min of meer onleefbaar.

"IS-militanten hebben talloze boobytraps strategisch in en rondom de stad geplaatst. Ook landmijnen, en niet ontploft oorlogstuig is een groot probleem voor terugkerende vluchtelingen", aldus Ceelen. Ze stelt dan ook dat het ruimen van de boobytraps en landmijnen eigenlijk de eerste prioriteit moet zijn na de bevrijding. "Ik heb onlangs een gezin bezocht, waarvan de 16-jarige zoon de eerste dag van hun terugkeer in hun tuin op een landmijn stond. De vader van het gezin kon zijn zoon in stukjes oprapen."

“Het Iraakse leger en de VS zijn verantwoordelijk voor het niet aanpassen van hun tactieken op de menselijke schilden van IS”
Benjamin Walsby, Amnesty International

Stichting Vluchteling werkt samen met de internationale organisatie Mines Advisory Group (MAG), die gespecialiseerd is in het ruimen van mijnen en boobytraps. Maar ook verschillende legereenheden ruimen de mijnen op.

Volgens Ceelen gaat dit echter lang duren. "Ik heb deze week een dag meegelopen met een mijnenruimer van MAG, hij vertelde mij dat hij in dertig jaar tijd nog nooit zoveel mijnen bij elkaar heeft gezien."

Niet alleen IS heeft voor een onhoudbare situatie voor de inwoners gezorgd. Volgens Walsby heeft ook het Iraakse leger en de coalitie geleid door de VS zich schuldig gemaakt aan het schenden van mensenrechten tegen de bevolking. Hij noemt als voorbeeld de menselijke schilden van IS. "Het Iraakse leger en de VS zijn verantwoordelijk voor het niet aanpassen van hun tactieken op de menselijke schilden van IS. Ze waren verplicht om dan hun aanvallen te staken." 

Amnesty International vindt het belangrijk dat Irak en de VS hun verantwoordelijkheid nemen voor hun acties. "Als ze dat niet doen, leidt het alleen maar tot vicieuze cirkels van nog meer conflicten", aldus Walsby.

IS-militanten

Voor oud-inwoners dreigt daarnaast het gevaar te worden aangezien voor IS-militanten. Leden van het Iraakse leger, zwaar getraumatiseerd door de oorlog, zijn vaak uit op wraak tegen IS. Zo bericht het blog Mosul Eye over "massa-executies" in Mosul. "ISF ziet alle overgebleven mensen in de oude stad van Mosul als IS-militanten. Iedereen wordt geëxecuteerd." 

Walsby zegt dat meerdere berichten over de massa-executies van "zeer betrouwbare bronnen" komen. "Wij krijgen berichten binnen van talloze lijken in de woestijn, die na de bevrijding daar zijn gedumpt. De overheid moet mensen beschermen tegen deze wraakacties."

Inwoners keren langzaam terug naar heroverd Mosul

De Iraakse stad Mosul is na jaren van bezetting recentelijk bevrijd van Islamitische Staat (IS), maar de strijd is voor de inwoners nog lang niet gestreden. © AFP
De stad gold jarenlang als een van de belangrijkste bolwerken van de terroristische organisatie. Na de bevrijding  door het Iraakse leger is de stad nog steeds levensgevaarlijk. © AFP
Ruim 800.000 oud-inwoners  zijn nog op de vlucht. Een groot deel daarvan verblijft onder erbarmelijke omstandigheden in vluchtelingenkampen. © AFP
In de kampen kan het overdag 50 graden worden. Vluchtelingen hebben geen toegang tot schaduwplekken of watervoorzieningen. © AFP
Volgens Benjamin Walsby, onderzoeker bij Amnesty International, wordt het terugkeren ondanks de gevaren ook aangemoedigd door de Iraakse overheid. © AFP
Het leger is sinds de bevrijding op "heksenjacht" naar oud IS-militanten. Volgens berichten zijn ook onschuldige burgers hiervan slachtoffer. Daarnaast maken boobytraps en landmijnen die IS heeft achtergelaten de stad onleefbaar. © AFP
"IS-militanten hebben talloze boobytraps strategisch in en rondom de stad geplaatst. Ook landmijnen, en niet ontploft oorlogstuig is een groot probleem voor terugkerende vluchtelingen", zegt Tineke Ceelen van Stichting Vluchtelingen, hier afgebeeld met een geïmproviseerd ontstekingsmechanisme. © NU.nl/Tineke Ceelen
Zij vindt dat het ruimen van de boobytraps en landmijnen de eerste prioriteit moet worden voor van de betrokken organisaties. © NU.nl/Tineke Ceelen
Ceelen: "Ik heb deze week een dag meegelopen met een mijnenruimer van Mines Advisory Group (MAG). Hij vertelde mij dat hij in dertig jaar tijd nog nooit zoveel mijnen bij elkaar heeft gezien." © NU.nl/Tineke Ceelen
Ceelen: "Ik heb gister het huis van een gezin bezocht, waarvan een zestienjarige zoon de eerste dag van hun terugkeer in hun tuin op een landmijn stond. De vader van het gezin  kon de delen van zijn zoon in stukjes oprapen." © NU.nl/Tineke Ceelen
Ook de totale verwoesting van de stad maakt het moeilijk voor de oud-inwoners. Inwoners komen terug in een stad waar de gemeenschapsvoorzieningen zijn kapotgeschoten of -gebombardeerd. © AFP
De infrastructuur in Mosul is kapot, er zijn vaak geen scholen of watervoorziening. © AFP
Niet alleen IS heeft voor een onhoudbare situatie voor de inwoners gezorgd. Volgens Amnesty-onderzoeker Walsby heeft ook het Iraakse leger en de coalitie geleid door de VS zich schuldig gemaakt aan het schenden van mensenrechten tegen de bevolking. © AFP

Amnesty International pleit daarnaast voor een eerlijke rechtsgang voor IS-militanten. "Zij verdienen eerlijke processen, ze mogen niet gedwongen worden om te bekennen en mogen niet gemarteld worden." Mensenrechten gelden ook voor hen, stelt Walsby. 

Verwoest

Dan is er ook nog de totale verwoesting van de stad die het voor oud-inwoners moeilijk maakt om terug te keren. "Hoe dichter je bij de stad komt, hoe groter de verwoesting. Sommige dorpen in de omgeving zijn volledig plat gebombardeerd. In andere steden zie je soms enkel een paar huizen plat, maar overal zie je dat er hard gevochten is." Mensen komen terug in een stad waar de gemeenschapsvoorzieningen verwoest zijn. De infrastructuur in Mosul is verwoest. "Driekwart van de scholen, ziekenhuizen, elektriciteit en watervoorzieningen zijn kapot", aldus Ceelen.

Woordvoerder van het Rode Kruis Belinda van der Gaag ziet als een van de belangrijkste taken van de organisatie om de bevolking in te lichten over de gevaren die ze nog lopen. "Het Rode Kruis is vooral actief om mensen bewust te maken van de gevaren van bijvoorbeeld de landmijnen, voordat ze weer terugkeren. Alles bij elkaar zal het echt lang duren voordat de stad helemaal veilig is om weer in te wonen."

Ceelen zag in de dagen na de bevrijding toch ook positiviteit bij de mensen die ze sprak rondom Mosul. "Ondanks dit alles is de veerkracht van de mensen opmerkelijk. De eerste winkels worden langzaam weer geopend. Over de leuzen van IS wordt heen geschilderd".

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:
Tip de redactie