Dit weten we over de diplomatieke rel tussen Nederland en Turkije

De verhoudingen tussen Nederland en Turkije werden in het weekend van 11 en 12 maart op scherp gezet, toen Turkse ministers naar Nederland wilden komen om campagne te voeren voor het Turks referendum op 16 april. Dit is wat we weten over de diplomatieke rel.

Het Turkse referendum is in Europa omstreden.

Op 16 april mogen Turken in binnen- en buitenland stemmen over een beoogde grondwetswijziging die de Turkse president meer macht moest geven. Binnen de Europese Unie bestaan grote zorgen over die plannen van Erdogan. Een nipte meerderheid van de stemmen bezorgt Erdogan de overwinning.

Waarnemers van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSA) komen direct na het referendum met een kritisch rapport. Volgens de waakhond was het geen eerlijke verkiezing en zijn er veelvuldig ongestempelde stembiljetten gebruikt. De Europese Commissie vraagt Erdogan de kritiek serieus te nemen, maar die verwerpt alle klachten. "Ken je plaats", reageert hij. De president verwijt Europa "niet objectief en onpartijdig" te zijn.

Ook de oppositie in Turkije dient een klacht in bij de Turkse Kiesraad vanwege het oneerlijke verloop van de verkiezingen. Er zou sprake zijn van een "ongekend groot aantal verdwenen stemmen". De Kiesraad verwerpt alle kritiek vrijwel meteen. De oppositie is naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens gestapt.

De diplomatieke rel tussen Nederland en Turkije begint tijdens de campagne in aanloop naar het referendum.

Op vrijdag 3 maart wordt duidelijk dat de Turkse minister van Buitenlandse Zaken in Nederland campagne wil komen voeren.

Mevlut Cavusoglu is van plan om zaterdag 11 maart in Rotterdam naar het partycentrum Park De Heerlijkheid in het Rotterdamse stadsdeel Hoogvliet te gaan. Het kabinet laat direct weten dit "ongewenst" te vinden. Premier Rutte zegt "dat de Nederlandse publieke ruimte niet de plek is voor politieke campagnes van andere landen".

Cavusoglu zegt zich hierdoor niet te zullen laten weerhouden. "Wij gaan waarheen wij willen en praten met onze staatsburgers.'' Als belangrijkste reden noemt hij de vrijheid van vergadering. 

Op woensdag 8 maart blijkt het bezoek van Cavusoglu aan het partycentrum om veiligheidsredenen afgelast.

Cavusoglu zegt dat hij desondanks naar Nederland komt. Als het kan in overleg met de regering ná de verkiezingen op 15 maart, maar als dat niet kan komt hij zaterdag 11 maart naar Rotterdam. Rutte zegt dat er strenge maatregelen zullen plaatsvinden om de openbare veiligheid te waarborgen indien de campagnebijeenkomst toch door zal gaan.

Cavusoglu dreigt op zijn beurt met economische sancties als Nederland zijn komst zal verhinderen.

Zaterdag 11 maart trekt de Nederlandse regering de landingsrechten van de vlucht van Cavusoglu in.

"Na een openbare oproep aan Turkse Nederlanders om massaal deel te nemen aan een publieke manifestatie met minister Cavusoglu (...), is de openbare orde en veiligheid in het geding gekomen", laat de regering weten in een verklaring. De Turkse president Recep Tayyip Erdogan reageert woedend. Hij noemt Nederland een "nazi-overblijfsel" en "fascistisch". Rutte vindt de nazi-opmerkingen bizar en zeer ongepast.

De Turkse minister van Familiezaken rijdt vanuit Duitsland naar Rotterdam, maar wordt uitgewezen.

Fatma Betül Sayan Kaya wil een toespraak houden op het Turks consulaat in Rotterdam. Kaya zou aanvankelijk al op vrijdag spreken in Hengelo en Wehl, maar kreeg te horen daar niet welkom te zijn. De zaalverhuurders stelden hun ruimtes niet beschikbaar voor politieke bijeenkomsten.

Zaterdag aan het einde van de dag aangekomen in Rotterdam, weigert de politie Kaya de toegang tot het Turks consulaat. Ze wordt gevraagd het land via de snelste route te verlaten en rijdt onder politiebegeleiding terug naar Duitsland.

"Nederland schendt alle internationale wetten, verdragen en mensenrechten door mij niet het consulaat te laten betreden in Rotterdam", aldus Kaya op Twitter. Ze kondigt aan de Nederlandse Staat te zullen aanklagen.

In Rotterdam breken in de nacht van zaterdag 11 op zondag 12 maart rellen uit.

Honderden mensen verzamelen zich bij het consulaat. Als blijkt dat Kaya is weggestuurd, loopt de situatie uit de hand. Demonstranten gooien voorwerpen naar de politie, die waterkanonnen en agenten te paard inzet. De Mobiele Eenheid voert charges uit. Zeven mensen raken gewond, twaalf betoger worden opgepakt wegens openlijke geweldpleging en het niet opvolgen van bevelen van de politie.

Turkije weigert diplomaten als reactie op het handelen van de Nederlandse regering.

Zo hoeft de Nederlandse ambassadeur Kees van Rij niet meer terug te komen naar Ankara. Van Rij verblijft tijdelijk niet in Turkije. "We doen precies hetzelfde wat zij ons hebben aangedaan", aldus zei de Turkse premier Numan Kurtulmuş tijdens een persconferentie. "We staan vliegtuigen met Nederlandse diplomaten of afgezanten aan boord niet toe te landen in Turkije of ons luchtruim te gebruiken."

De Nederlandse ambassade en het consulaat waren enige tijd gesloten, maar zijn inmiddels weer open. Ook eist president Erdogan excuses van Nederland en roept hij internationale organisaties op ook sancties op te leggen aan Nederland. Nederland zou zich gedragen "als een bananenrepubliek". 

Premier Rutte zegt "niet te piekeren" over excuses. Het kabinet heeft voortdurend geprobeerd de gemoederen tot bedaren te brengen, aldus de premier.

Nederland krijgt bijval van bondgenoten.

Zo spreekt de Duitse bonskanselier Angela Merkel haar steun uit voor Nederland. Ze noemt een opmerking van Erdogan dat Nederlanders nazi-overblijfselen zijn "compleet misplaatst." De Franse minister van Buitenlandse Zaken Jean-Marc Ayrault noemt de Turkse vergelijking met nazisme "onacceptabel". 

De Europese Commissie maant Turkije zich te onthouden van 'buitensporige verklaringen' en acties die de verhouding met Nederland verder kunnen doen verslechteren. Ook de NAVO roept op tot kalmte tussen Nederland en Turkije. ''Robuuste discussies zijn het hart van de democratie maar ook respect. Ik roep alle NAVO-bondgenoten op respect voor elkaar te tonen en de situatie te de-escaleren", aldus NAVO-chef Jens Stoltenberg.

Turkije neemt op maandag 13 maart juridische stappen.

De Turkse president vindt de kwestie aanleiding om naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens te stappen, zo kondigt hij maandag aan. Erdogan meent dat Nederland met de uitzetting van minister Kaya haar rechten heeft geschonden. Ook wil de Turkse regering gaan klagen bij de Verenigde Naties, de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa en de Raad van Europa.

Ook de vluchtelingendeal tussen Europa en Turkije wordt aan het conflict gelinkt. 

De Turkse minister van Binnenlandse Zaken, Süleyman Soylu, dreigt met het sturen van vluchtelingen richting de EU. ''Als u dat wilt, effenen wij elke maand de weg voor 15.000 vluchtelingen zoals we dat tot nu toe niet hebben gedaan.'' Zowel Nederland als Duitsland zouden zich hebben bemoeid met interne Turkse zaken.  

Twee Turkse diplomaten zijn mogelijk onterecht zijn opgepakt door de Rotterdamse politie.

Op zaterdag18 maart wordt bekend dat Nederland een mogelijke fout bij de aanpak van het tweetal onderzoekt. Zij werden tijdens het ongewenste bezoek van de Turkse minister van Familiezaken meegenomen naar een politiebureau in Rotterdam.  Daar zijn hun diplomatieke paspoorten ingenomen. Dat had niet mogen gebeuren. Nederland maakt voordat het meer weet geen excuses aan Turkije.  

Turkije vindt dat de rechten van het duo zijn geschonden en overweegt Nederland aan te klagen. 

De rechtszaak die de minister van Familiezaken wil aanspannen tegen Nederland gaat niet door.

Op 22 mei wordt bekend dat de rechtszaak tegen de Nederlandse Staat die was aangekondigd door minister Fatma Betün Sayan Kaya (Familiezaken) wordt gestaakt. Hoewel het kabinet officieel opdracht gaf haar uit te zetten, koos Kaya na enkele uren van impasse bij het Turkse consulaat in Rotterdam voor een vrijwillige terugkeer naar Duitsland. Daardoor bestaat er geen juridische grond voor haar klacht.

Lees meer over:
Tip de redactie