Waarom verlopen de vredesgesprekken over Cyprus zo moeizaam?

De vredesonderhandelingen over Cyprus gaan woensdag verder in Zwitserland. Speciale VN-gezant Espen Barth Eide noemt de nieuwe onderhandelingen een "unieke kans", maar waarschuwt ook voor "overdreven optimisme". Waarom maken de twee landen al tientallen jaren ruzie over het eiland in de Middellandse Zee?

Cyprus is een zelfstandige republiek.

Het eiland ligt in het oostelijk deel van de Middellandse Zee, zo’n zeventig kilometer ten zuiden van Turkije. De republiek is lid van de Europese Unie en kent twee officiële talen: Turks en Grieks. Er wonen iets meer dan een miljoen mensen.

In 1974 werd het noordelijk deel van Cyprus bezet door Turkije, die dit deel in 1983 uitriep tot Turkse Republiek Noord-Cyprus. Behalve Turkije erkent niemand dit 'land’. Het welvaartspeil in het Griekse deel van Cyprus ligt hoger dan in het Turkse deel van het eiland, dat voor de economische betrekkingen helemaal van Turkije afhankelijk is.

De tweestrijd tussen het Griekse en Turkse deel gaat al verder terug.

Het eiland was vroeger een Britse kroonkolonie. Toen het Verenigd Koninkrijk in de jaren vijftig van de vorige eeuw overging tot dekolonisatie, bleken de Griekse en de Turkse gemeenschap op het eiland andere ideeën over de toekomst te hebben. De Grieks-Cyprioten willen aansluiten bij Griekenland; de Turks-Cyprioten stuurden aan op een scheiding van het eiland in twee delen.

Dit ontaardde in een jarenlange oorlog tussen deze twee bevolkingsgroepen. Vooral Turks-Cypriotische dorpen werden geplunderd en inwoners gedood door de Grieks-Cypriotische nationalisten van de onafhankelijkheidsstrijders van de EOKA.

In 1960 verleende het Verenigd Koninkrijk het eiland onafhankelijkheid.

Cyprus kwam echter wel onder curatele gesteld: Turkije, het Verenigd Koninkrijk en Griekenland behielden alle drie het recht om in te grijpen als de "grondwettelijke orde" op het eiland verstoord zou worden. Deze definitie bleek echter zo onduidelijk te zijn, dat zowel de Grieken als de Turken zich in de jaren daarna overdadig mengden in de onafhankelijke politiek van het eiland. Dit leidde tot een burgeroorlog tussen beide kampen van 1963 tot en met 1967.

Toen grepen de Verenigde Naties in door een vredesmacht te sturen, die nog steeds op het eiland aanwezig is. Een paar jaar bleef het rustig, tot het Griekse kolonelsbewind in 1974 een staatsgreep op het eiland organiseerde. De Britten weigerden in te grijpen, waarna Turkije het heft in eigen hand nam en een deel van het eiland in bezit nam.

De grens loopt dwars over het eiland, en dwars door de hoofdstad Nicosia. Honderdduizenden Grieks-Cyprioten werden van het Turkse deel van het eiland verdreven.

Sindsdien worden er, soms met tussenpozen, vredesonderhandelingen gevoerd.

In 1983 nam de Veiligheidsraad een resolutie aan die het uitroepen van Noord-Cyprus onwettig verklaarde en opriep de Turkse troepen van het eiland te verwijderen.

Maar Turkije gaf hier geen gehoor aan en riep zelfs een eigen president uit voor het door niemand erkende ministaatje. Het land beroept zich op de afspraken die het Verenigd Koninkrijk, Griekenland en Turkije in 1959 maakten en die toestemming gaven om in te grijpen in geval van een bedreiging van de "grondwettelijke orde".

In 2004 nam VN-chef Kofi Annan, toen Cyprus toetrad tot de Europese Unie, het voortouw om de gestagneerde gesprekken weer op gang te krijgen. Maar deze inspanningen bleven vooralsnog zonder resultaat.

Griekenland en Turkije weigeren allebei water bij de wijn te doen.

Griekenland heeft herhaaldelijk laten weten dat er geen oplossing in zicht is zolang "de bezetting door de Turken" niet eindigt. De Turkse president Recep Tayyip Erdogan is op zijn beurt echter niet van plan de Turkse troepen van het eiland te halen.

Woensdag 28 juni beginnen de gesprekken weer, deze keer in het Zwitserse Crans-Montana. Barth Eide waarschuwde wel direct voor overdreven optimisme. "De dagen zullen lang zijn en het werk moeilijk, zonder garantie op succes."

Naast vertegenwoordigers van de bevolkingsgroepen en Turkse en Griekse ministers, is Groot Brittannië betrokken bij de gesprekken. De Britse minister van Buitenlandse Zaken, Boris Johnson, reist dinsdagavond naar Zwitserland om de gesprekken bij te wonen.

Lees meer over:
Tip de redactie