De Amerikaanse rechter Antonin Scalia (79) is 13 februari overleden. Scalia was een van de negen rechters van het Hooggerechtshof in de VS, het hoogste rechtsprekende orgaan van dat land.

Vrijwel direct na de bekendmaking van zijn dood kwam de discussie ter sprake wie Scalia zou moeten opvolgen. Een felle discussie in een verkiezingsjaar in de VS.

Scalia zelf was een van de conservatieve rechters van het Hooggerechtshof en werd soms ook als controversieel omgeschreven. Zo stelde hij in 2015 dat de beslissing om het homohuwelijk te legaliseren niet in overeenstemming was met de grondwet.

Door zijn overlijden is de verdeling tussen conservatieve en liberale rechters nu in balans gekomen met vier aan elke kant van het politieke spectrum. Het Hooggerechtshof buigt zich momenteel over onderwerpen als abortus, Obamacare en het plan van de Amerikaanse president Obama om miljoenen illegale immigranten niet te deporteren.

Met vier conservatieve en liberale rechters kan dat betekenen dat er een gelijk aantal voor- en tegenstemmen worden uitgebracht bij een zaak. In dat geval houdt een eerder oordeel stand, maar volgt er geen nationaal precedent over het onderwerp.

Een nieuwe rechter zou de conservatieven wederom de meerderheid kunnen brengen, iets waar de Republikeinen op hopen. Zij roepen dan ook om de nominatie voor een nieuwe kandidaat-rechter te laten aan de volgende president. Democraten zijn het daar niet mee eens en zien het liefst zo snel mogelijk een nominatie komen van de huidige president Obama.

Obama

De president liet in een reactie weten ook zelf met een kandidaat te willen komen. "Ik ben van plan om mijn grondwettelijke verantwoordelijkheid om een opvolger te nomineren na te komen."

"Er zal meer dan genoeg tijd voor mij zijn om dat te doen", aldus Obama. Ook is er volgens de president voldoende tijd voor de Senaat om de kandidaat te horen en om daarna tijdig een stem uit te brengen.

In totaal heeft de Senaat ook nooit langer dan 125 dagen nodig gehad om een rechter te benoemen vanaf het moment dat een president met een kandidaat kwam. Obama is officieel nog president tot en met 20 januari 2017 en heeft daarmee inderdaad nog ruim de tijd om een opvolger van Scalia aan te wijzen. Wel zijn er weinig presidenten die succesvol een positie hebben kunnen vullen in hun laatste jaar.

Dagen tussen nominatie en aanstelling

Bron: The New York Times© NU.nl/Julien Dom

Nominatie

Elke nominatie van Obama zal echter met argusogen bekeken worden vanuit beide partijen. Een stemming voor een liberale kandidaat zal waarschijnlijk geblokkeerd worden door de Senaat waar de Republikeinen momenteel de meerderheid vormen. Een gematigde kandidaat daarentegen kan de Republikeinen drukken een stemming wel toe te moeten laten, maar kan tegelijk kritiek vanuit de Democratische hoek betekenen.

De benoeming van de positie als rechter van het Hooggerechtshof is voor het leven. Wel kunnen rechters zelf terugtreden indien zij zich niet meer geschikt achten voor de taak. Dat kan bijvoorbeeld door problemen met de gezondheid. Een rechter kan echter niet ontslagen worden, ook niet indien de rechter zelf niet in staat is om terug te treden.