Saudi-Arabië heeft zaterdag 47 mensen geëxecuteerd die werden verdacht van terrorisme. Dit tot grote woede van veel andere landen en partijen in de regio. 

Waarom executeerde Saudi-Arabië de 47 mensen?

Volgens het land zijn de meeste van de geëxecuteerden betrokken geweest bij een reeks aanslagen die terreurbeweging al-Qaeda tussen 2003 en 2006 uitvoerde. De 47 werden veroordeeld voor deelname aan terrorisme. Maar Saudi-Arabië beschouwt politieke tegenstanders, bloggers en atheïsten ook als terroristen. Vooral de echte reden van de executie van de invloedrijke sjiitische geestelijke Nimr Baqr al-Nimr is onduidelijk.

Hoe reageerden andere landen op de executies?

Vooral de executie van Nimr al-Nimr is slecht gevallen. Demonstranten bestormden zaterdag de Saudische ambassade in de Iraanse hoofdstad Teheran. President Rohani van Iran noemde de executie een schending van "mensenrechten en islamitische waarden". Hij verweet de Saudische regering in Riyad "sektarische politiek te bedrijven die de regio instabiel maakt". Niet alleen in Teheran, maar ook in Pakistan, Bahrein, Libanon en de Britse hoofdstad Londen gingen boze sjiieten de straat op. Secretaris-generaal Ban Ki-Moon van de VN reageerde verbijsterd op de executie. Ook de Europese Unie heeft zich uitgesproken tegen de executie.

Wat heeft de executie voor gevolgen voor de stabiliteit in de regio?

De executie voedt de spanningen tussen vooral het soennitische Saudi-Arabië en sjiitsch Iran, twee van de machtigste spelers in de regio. Beide landen zijn belangrijk in vredesbesprekingen voor de oorlogen in Syrië en Jemen. De tegenstelling tussen sjiitische en soennitische moslims is een voedingsbodem voor veel conflicten in het Midden-Oosten. Ook in Irak, Syrië, Jemen en Libanon staan soennitische en sjiitische groeperingen geregeld tegenover elkaar. Zij verschillen in de basis vooral van mening over de vraag of de profeet Mohammed voor zijn dood zelf een opvolger had benoemd of niet.

Welke maatregelen zijn er tot dusver genomen?

Saudi-Arabië verbreekt maandag zowel de diplomatieke als commerciële banden met Iran. Alle Iraanse diplomaten moeten Riyad binnen 48 uur verlaten. Ook mogen burgers niet meer naar Iran reizen. Het vliegverkeer van en naar Iran wordt aan banden gelegd. De maatregelen volgen op de bestorming van de Saudische ambassade op zatedrag. In navolging van Saudi-Arabië verbreken ook Bahrein en Soedan de diplomatieke banden met Iran.

Waarom is Saudi-Arabië in het Westen omstreden?

Saudi-Arabië hanteert de islamitische shariawetgeving. Het conservatieve land staat al jaren in de top 5 van landen waar de meeste doodvonnissen worden voltrokken. Amnesty International luidde in 2015 de noodklok nadat er 157 mensen werden onthoofd. Volgens Amnesty mankeert het vaak aan een eerlijk proces en zijn veroordelingen geregeld gebaseerd op bekentenissen die na martelingen zijn afgelegd. Ook de geseling van blogger Raif Badawi, die is veroordeeld vanwege kritiek op de religieuze wetten in het land, leidt tot aanhoudende kritiek. Het koninkrijk vindt dat de internationale gemeenschap zich niet met binnenlandse kwesties moet bemoeien. 

Hoe staat Nederland in het conflict?

Minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken) heeft beloofd een mensenrechtenambassadeur naar Saudi-Arabië te sturen. Het bezoek van koning Willem-Alexander aan de rouwbijeenkomst na het overlijden van koning Abdullah kreeg vorig jaar veel kritiek. Koenders verdedigde dit met het excuus dat Nederland zijn best doet het onderwerp mensenrechten op de agenda te blijven zetten in het Arabische land. De relatie tussen Nederland en Saudi-Arabië gaat ver terug en was lange tijd erg goed. Dat kwam onder meer door de stroom moslims uit Nederlands-Indië die naar Arabië trok en de belangrijke rol van de Nederlandse Handelsmaatschappij.

Waarom wil het Westen Saudi-Arabië te vriend houden?

Saudi-Arabië is een van de machtigste en rijkste landen in de regio en daarom cruciaal in het conflict tegen terreurgroepen als al-Qaeda en IS. Het land nam onlangs het initiatief tot een coalitie van 34 islamitische landen in de strijd tegen het moslimterrorisme. Het sjiitische Iran maakt geen deel uit van de coalitie. Bovendien is Saudi-Arabië een belangrijke handelspartner van het westen, vooral op het gebied van olie.

Hoe staat de VS in het conflict?

De VS beschouwt Saudi-Arabië ook als een belangrijke partner in de regio. Washington en Riyad bonden na de aanslagen van 11 september 2001 samen de strijd aan tegen al-Qaeda en zijn geestverwanten. Dat was niet eenvoudig voor de voormalige koning Abdullah, die door veel Amerikanen gewantrouwd werd omdat zijn wahabitische bondgenoten veel denkbeelden met de moslimextremisten delen. De koning zette door, verjoeg al-Qaeda naar buurland Jemen en herwon zo de gunst van de Amerikanen.