De relatie tussen Turkije en Rusland staat al geruime tijd onder druk, maar nadert door het neerschieten van een Russisch toestel door Turkse F16's eind november zo langzamerhand een kookpunt. 

De directe Russische militaire inmenging in Syrië is Ankara een doorn in het oog en heeft tot economische maatregelen over en weer gezorgd. Het herhaaldelijk schenden van het Turkse luchtruim door Russische toestellen doet de relatie ook geen goed.

De Turkse regering is op zijn zachtst gezegd niet blij met de Russische strategie in Syrië. Eerder in november werd de Russische ambassadeur in Ankara op het matje geroepen wegens de aanhoudende zware bombardementen op Turkmeense dorpen in het noorden van Syrië.

De Turkmenen zijn bondgenoten van Ankara in de strijd tegen de Syrische president Bashar al-Assad, die juist weer door de Russische president Vladimir Poetin in het zadel gehouden wordt.

Aanwezigheid

De steeds nadrukkelijker Russische aanwezigheid in het gebied jaagt de spanningen op. Herhaaldelijk hebben Russische toestellen het Turkse luchtruim geschonden.

Begin oktober kwamen tot tweemaal toe Russische gevechtsvliegtuigen boven Turkije. De NAVO, waar Turkije lid van is, maakt zich zorgen.

''Dat is onacceptabel, en dat laten we de Russen ook duidelijk weten. Een ongeluk zit in een klein hoekje, en zou de NAVO en Rusland op ramkoers kunnen brengen. Dat willen we niet'', aldus de Nederlandse minister van Defensie Jeanine Hennis eerder.

Drone

Half oktober was het opnieuw raak. Turkse straaljagers schoten een drone neer die Turks luchtruim binnen zou zijn gevlogen.

De nationaliteit van het onbemande toestel was niet meteen bekend, maar het bleek later van Russische makelij te zijn. ''De neergeschoten drone is door Rusland gemaakt, maar de Russen hebben ons op vriendelijke wijze verzekerd dat het toestel niet van hen was'', verklaarde premier Ahmet Davutoglu.

Hij zei niet te weten van welke groepering de drone wel afkomstig was. Het zou kunnen dat het toestel eigendom was van de troepen van Assad. Maar ook de Koerdische PYD-militie kan de eigenaar zijn. Andere groeperingen sloot Davutoglu ook niet uit.

Gevechtsvliegtuig

De betrekkingen tussen de landen is sinds Turkije op 24 november een Russisch gevechtsvliegtuig uit de lucht schoot nog verder verslechterd. De Turken haalden het toestel neer, omdat de Sukhoi SU-24 volgens de Turkse autoriteiten het Turkse luchtruim heeft geschonden.

De twee piloten overleefden de aanval, maar een van hen werd vlak daarna door terroristen in het gebied gedood.

De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov sprak al snel van een "geplande provocatie". Ook heeft hij zijn eerder geplande bezoek aan Turkije afgezegd en worden landgenoten opgeroepen om niet naar Turkije te gaan.

Mes in de rug

Poetin ging een stap verder door het te bestempelen als "een mes in de rug in de strijd tegen de terreur". Ook eist hij excuses. Poetin dreigt met diplomatieke en militaire maatregelen tegen het land.

Zo verbrak Rusland al snel alle samenwerking met het Turkse leger. Ook controleert de Russische douane strenger op goederen afkomstig uit Turkije. Bovendien schort Moskou het visumvrije regime met Turkije op.

Turkije stelt dat de piloten tien keer zijn gewaarschuwd voordat zij het Turkse luchtruim hadden bereikt. De NAVO zou deze lezing bevestigen. Turkije zegt het recht te hebben om het eigen luchtruim te beschermen. De Amerikaanse president Barack Obama is het daarmee eens.

Volgens het Kremlin probeert de Turkse president Recep Tayyip Erdogan een afspraak te maken met Poetin. Maar de Russische president weigert tot nu toe enkel contact. Hij wil alleen praten als Turkije zich verontschuldigt voor het neerhalen van de SU-24.

Economisch verkeer

De Turks-Russische spanningen hebben ook gevolgen voor het economisch verkeer tussen beide landen. Ankara heeft geschermd met het stoppen van de aankoop van Russisch gas terwijl Moskou vrachtwagenroutes blokkeert tussen Turkije en Kazachstan, Kirgizië, Tadzjikistan en Mongolië.

Daar kwamen al eerder in het vooruitzicht gestelde sancties bij, die onder meer een verbod of beperking van de invoer van bepaalde Turkse goederen behelzen.

Daarnaast zullen sommige Turkse bedrijven hun activiteiten in Rusland moeten beperken en Russische touroperators mogen geen reizen naar Turkije meer aanbieden. Luchtvaartmaatschappijen zullen ook hun chartervluchten tussen Rusland en Turkije moeten opgeven.

Ook de beurskoersen in Rusland en Turkije kregen het zwaar te verduren. Op 24 november zakte de Turkse hoofdindex 4,4 procent en moest de Russische beurs een verlies van 3,1 procent verwerken.

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend